กลยุทธ์การพัฒนาทักษะชีวิตและการศึกษา สำหรับนักเรียนไทยให้ก้าวทันโลกดิจิทัล
คำสำคัญ:
ทักษะชีวิต, ความฉลาดทางดิจิทัล, การเรียนรู้ทางสังคมและอารมณ์, กลยุทธ์การศึกษาบทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ ได้แก่ 1. วิเคราะห์เชิงวิพากษ์ปัญหาและเงื่อนไขการพัฒนาทักษะชีวิตของนักเรียนไทยในบริบทดิจิทัล และ 2. สังเคราะห์กรอบแนวคิด และกลยุทธ์การศึกษาที่เชื่อมโยงทักษะชีวิต การเรียนรู้ทางสังคมและอารมณ์ และความฉลาดทางดิจิทัล การศึกษานี้เป็นการทบทวนวรรณกรรมเชิงบูรณาการ โดยคัดเลือกเอกสารนโยบาย รายงานสถานการณ์ งานวิจัยทบทวนอย่างเป็นระบบ และงานวิชาการพื้นฐานที่เกี่ยวข้องทั้งใน และต่างประเทศ ซึ่งเผยแพร่ระหว่าง พ.ศ. 2540–2568 และเน้นหลักฐานเกี่ยวกับนักเรียนระดับการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยเฉพาะช่วงประถมศึกษาตอนปลายถึงมัธยมศึกษา ผลการสังเคราะห์พบว่า นักเรียนไทยเผชิญความท้าทายที่เชื่อมโยงกันใน 4 มิติ ได้แก่ การคิดเชิงวิพากษ์ และการรู้เท่าทันสื่อ การกำกับอารมณ์ และสุขภาวะจิต การควบคุมตนเอง และความปลอดภัยทางดิจิทัล และความสัมพันธ์กับอัตลักษณ์ในโลกออนไลน์ ขณะเดียวกันเทคโนโลยียังสร้างโอกาสด้านการเข้าถึงการเรียนรู้ การสร้างเครือข่าย และการแสดงออกเชิงสร้างสรรค์ ปัญหาสำคัญจึงมิใช่การใช้เทคโนโลยีเพียงอย่างเดียว แต่เป็นช่องว่างระหว่างสมรรถนะที่นโยบายคาดหวังกับการจัดการเรียนรู้และการประเมินที่ยังไม่เอื้อต่อการพัฒนาสมรรถนะองค์รวมอย่างเต็มที่ บทความเสนอองค์ความรู้ใหม่ คือ กรอบบูรณาการทักษะชีวิตและความฉลาดทางดิจิทัลเชิงองค์รวม ซึ่งเชื่อมสมรรถนะด้านการคิด อารมณ์ สังคม และจริยธรรมดิจิทัลผ่านกลไกการกำกับตนเอง และข้อมูลย้อนกลับในระบบนิเวศการเรียนรู้ พร้อมเสนอ 6 กลยุทธ์ ได้แก่ หลักสูตรฐานสมรรถนะ การเรียนรู้เชิงรุก การบูรณาการ SEL การพัฒนา DQ ระบบนิเวศความร่วมมือ และการประเมินตามสภาพจริง เพื่อเสริมสร้างความยืดหยุ่น การปรับตัว และสุขภาวะของผู้เรียนในโลกดิจิทัล
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. (2551). หลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.
กรมกิจการเด็กและเยาวชน. (2566). สถิติข้อมูลและสถานการณ์ด้านเด็กและเยาวชน ปี 2566. สืบค้น 8 สิงหาคม 2569, จาก https://datacatalog.dcy.go.th/dataset/dcy67-102
กรมสุขภาพจิต. (2561). รายงานผลการดำเนินงานสุขภาพจิตประจำปี 2561. กรุงเทพฯ: บริษัทละม่อม จำกัด.
ไพฑูรย์ สินลารัตน์. (2557). เพื่อความเป็นเลิศของครุศึกษาไทย. กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์.
วิจารณ์ พานิช. (2555). วิถีสร้างการเรียนรู้เพื่อศิษย์ในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสดศรี-สฤษดิ์วงศ์.
สรานนท์ อินทนนท์. (2563). ความฉลาดทางดิจิทัล (DQ Digital Intelligence). ปทุมธานี: บริษัท วอล์ค ออน คลาวด์ จำกัด
Anderson, M., & Jiang, J. (2018). Teens, social media & technology 2018 (Research report). Pew Research Center. Retrieved August 8, 2026, from https://www.pewresearch.org/internet/2018/05/31/teens-social-media-technology-2018/
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Cambridge: Harvard University Press.
Cipriano, C., Strambler, M. J., Naples, L. H., Ha, C., Kirk, M., Wood, M., Sehgal, K., Zieher, A. K., Eveleigh, A., McCarthy, M., Funaro, M., Ponnock, A., Chow, J. C., & Durlak, J. (2023). The state of evidence for social and emotional learning: A contemporary meta-analysis of universal school-based SEL interventions. Child Development, 94(5), 1181–1204.
Durlak, J. A., Weissberg, R. P., Dymnicki, A. B., Taylor, R. D., & Schellinger, K. B. (2011). The impact of enhancing students’ social and emotional learning: A meta-analysis. Child Development, 82(1), 405–432.
Erikson, E. H. (1968). Identity: Youth and crisis. New York: W. W. Norton & Company.
Freeman, S., Eddy, S.L., McDonough, M., Smith, M. K., Okoroafor, N., Jordt, H., & Wenderoth, M. P. (2014). Active learning increases student performance. Proceedings of the National Academy of Sciences, 111(23), 8410–8415.
Jessor, R. (1991). Risk behavior in adolescence: A psychosocial framework. Journal of Adolescent Health, 12(8), 597–605.
Keles, B., McCrae, N., & Grealish, A. (2020). Social media and mental health. International Journal of Adolescence and Youth, 25(1), 79–93.
Livingstone, S., & Smith, P. K. (2014). Annual research review: Harms experienced by children online. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 55(6), 635–654.
OECD. (2018). The future of education and skills: Education 2030. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2021). 21st-century readers: Developing literacy skills in a digital world. Paris: OECD Publishing.
OECD. (2023). Empowering young children in the digital age. Paris: OECD Publishing
Park, Y. (2019). DQ global standards report 2019: Common framework for digital literacy, skills and readiness. Retrieved August 8, 2026, from https://www.dqinstitute.org/wpcontent/uploads/2019/10/DQGlobalStandardsReport2019.pdf
Partnership for 21st Century Skills. (2009). P21 framework definitions. Retrieved August 8, 2026, from https://eric.ed.gov/?id=ED519462
Piaget, J. (1970). Science of education and the psychology of the child. New York: Orion Press.
Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants. On the Horizon, 9(5), 1–6.
Ribble, M. (2015). Digital citizenship in schools: Nine elements all students should know (3rd ed.). Eugene: International Society for Technology in Education.
Schleicher, A. (2018). World class: How to build a 21st-century school system. Paris: OECD Publishing.
Twenge, J. M. (2017). iGen: Why today's super-connected kids are growing up less rebellious, more tolerant, less happy—and completely unprepared for adulthood (and what this means for the rest of us). New York: Atria Books.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Cambridge: Harvard University Press.
Wiggins & Grant. (1998). Educative Assessment: Designing Assessments to Inform and Improve Student Performance. San Francisco: Jossey-Bass.
World Health Organization. (1997). Life skills education for children and adolescents in schools: Introduction and guidelines to facilitate the development and implementation of life skills programmes. Geneva: World Health Organization.
