ความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์มอญภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ในอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี
คำสำคัญ:
วัฒนธรรม, โลกาภิวัตน์, ชาติพันธุ์มอญบทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมา 2) วิเคราะห์ความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์มอญ และ 3) นำเสนอความเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมของชาติพันธุ์มอญภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ในอำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยการวิจัยเชิงเอกสารจากหนังสือ บทความวิชาการ งานวิจัย และเอกสารที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการวิจัยภาคสนามโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญแบบเจาะจง จำนวน 9 คน จากชาวมอญในชุมชนบ้านวังกะ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี
ผลการวิจัยพบว่า 1) ชาวมอญเป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อพยพจากประเทศพม่าเข้ามาตั้งถิ่นฐานในพื้นที่อำเภอสังขละบุรี โดยเฉพาะบริเวณบ้านวังกะ อันเนื่องมาจากความขัดแย้งทางการเมืองและสงครามในอดีต 2) วัฒนธรรมมอญมีความเชื่อมโยงกับสังคมไทยมาอย่างยาวนาน ทั้งในด้านประวัติศาสตร์ ศาสนา ภาษา และวิถีชีวิต อันเป็นผลจากการอพยพ การตั้งถิ่นฐาน และการปฏิสัมพันธ์ทางสังคมระหว่างชาวมอญกับสังคมไทย ชุมชนมอญยังคงรักษาอัตลักษณ์ของตนผ่านภาษา ประเพณี ความเชื่อ พิธีกรรมทางศาสนา และ 3) ชุมชนมอญมีการปรับตัวต่อกระแสโลกาภิวัตน์ โดยเฉพาะด้านเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และเทคโนโลยีสารสนเทศ ส่งผลให้วิถีชีวิตและรูปแบบการประกอบอาชีพบางส่วนเปลี่ยนแปลงไปจากอดีต จากผลการวิจัย สามารถสังเคราะห์องค์ความรู้ได้ 3 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ 1) การปรับตัวทางวัฒนธรรมภายใต้กระแสโลกาภิวัตน์ 2) การธำรงและสืบสานอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม และ 3) กระบวนการผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมผ่านเครือข่ายทางสังคมของชุมชน
เอกสารอ้างอิง
กนกพร กระจ่างแสง และพิทักษ์ ศิริวงศ์. (2561). การดำรงอัตลักษณ์ทางชาติพันธุ์และวัฒนธรรมมอญกระทุ่มมืด อำเภอไทรน้อย ตำบลไทรใหญ่ จังหวัดนนทบุรี: ภาคปฏิบัติการทางวาทกรรมสู่ความยั่งยืนของชุมชน. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยธนบุรี, 12(28), 11-23.
กองนโยบายและแผนงาน (กลุ่มงานวิจัยผังเมือง 1) สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง กรุงเทพมหานคร. (2565). การคงอยู่ของอัตลักษณ์ชุมชนมอญในกรุงเทพมหานคร: กรณีศึกษา ชุมชนมอญบางกระดี่ บางขุนเทียน และชุมชนเลียบคลองมอญ ลาดกระบัง (รายงานวิจัย). กรุงเทพฯ: สำนักการวางผังและพัฒนาเมือง.
ญาณี เพลิงพิษ. (2559). แนวทางการจัดการภูมิทัศน์วัฒนธรรม: กรณีศึกษา ชุมชนมอญสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี (วิทยานิพนธ์ภูมิสถาปัตยกรรมศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการออกแบบและวางผังชุมชนเมือง). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยศิลปากร.
เนตรนภา วรวงษ์. (2565). อัตลักษณ์ความเป็นมอญกับประเพณีพิธีกรรมของชาวมอญที่บ้านวังกะ อำเภอสังขละบุรี จังหวัดกาญจนบุรี (วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาภาษาไทย). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระครูสังฆกิจจารักษ์ วาทินวุฒิปรีชาชาญ. (2567). พระพุทธศาสนากับวิถีชีวิตยุคปัจจุบันของชาวมอญในดินแดนทวารวดี. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(12), 440-453.
พลาดิศัย สิทธิธัญกิจ และคณะ. (2555). อาณาจักรทวารวดี. กรุงเทพฯ: เพื่อนเรียนเด็กไทย.
ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร. (2568). ชาวมอญในประเทศไทย. สืบค้น 20 พฤศจิกายน 2568, จาก https://db.sac.or.th/inscriptions/blog/detail/10532
สุภรณ์ โอเจริญ. (2541). มอญในเมืองไทย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโครงการตำราสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย.
สุริยวุฒิ สุขสวัสดิ์. (2537). ศรีทวารวดีถึงศรีรัตนโกสินทร์. กรุงเทพฯ: ด่านสุทธาการพิมพ์.
เหมือนพิมพ์ สุวรรณกาศ. (2558). มรดกทางวัฒนธรรม: การสร้างตัวตนคนมอญสามโคก จังหวัดปทุมธานี (รายงานวิจัย). กรุงเทพฯ: มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
องค์ บรรจุน. (2551). การเคลื่อนย้ายของชาติพันธุ์มอญจากรามัญประเทศสู่สยามประเทศ. เอกสารประกอบการสัมมนาวิชาการ เรื่อง “โลกของอิสลามและมุสลิมในอุษาคเนย์”. กรุงเทพฯ: มูลนิธิโตโยต้าประเทศไทย.
