วรรณกรรมคำผูกแขนอีสาน: อำนาจและอุดมการณ์ทางพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์อำนาจและอุดมการณ์ทางพระพุทธศาสนา ในวรรณกรรมคำผูกแขนอีสาน โดยมีขอบเขตในการศึกษาจากวรรณกรรมคำผูกแขนอีสานที่เป็นลายลักษณ์ ที่มีผู้รวบรวมไว้โดยพิมพ์เป็นเล่มและเอกสารปริวรรตจากเอกสารใบลาน จำนวนทั้งสิ้น 16 ฉบับ และวรรณกรรมคำผูกแขนอีสานที่เป็นมุขปาฐะจากการสัมภาษณ์หมอสู่ขวัญ จำนวน 6 คน รวมวรรณกรรมคำผูกแขนอีสานที่ใช้ศึกษาจำนวนทั้งสิ้น 148 สำนวน โดยใช้กรอบแนวคิดวาทกรรมในการศึกษาวิเคราะห์ ผลการศึกษาแสดงให้เห็นอำนาจและอุดมการณ์ทางพระพุทธศาสนาที่แฝงอยู่ในวรรณกรรมคำผูกแขนอีสาน ซึ่งสามารถพบใน 4 ประเด็นคือ พระรัตนตรัย: พลานุภาพขจัดภัยพาลบันดาลสุข ภาษาบาลี: การประกอบสร้างคุณค่าและความหมายในฐานะภาษาศักดิ์สิทธิ์ บุญ: ความสุขตามแนวทางพระพุทธศาสนา ความปรารถนาและการเข้าถึง โอม: ถ้อยคำศักดิ์สิทธิ์กับการช่วงชิงความหมายระหว่างพราหมณ์-พุทธ
จากการศึกษาทำให้ทราบว่า อำนาจและอุดมการณ์ทางพระพุทธศาสนาเป็นสิ่งที่ มีนัยความหมายอยู่ในวรรณกรรมคำผูกแขนอีสานอย่างแนบเนียนและเป็นธรรมชาติ ผู้ใช้ภาษาจึงตกอยู่ภายใต้อำนาจของวาทกรรมโดยไม่รู้ตัว วรรณกรรมคำผูกแขนอีสานจึงเป็นตัวกำหนดกฎเกณฑ์วิถีชีวิต วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมประเพณี รวมถึงจารีตปฏิบัติที่สำคัญในสังคมอีสานได้เป็นอย่างดี การศึกษาในครั้งนี้จึงทำให้มองเห็นและเข้าใจสังคมอีสานมากยิ่งขึ้น