ตำนานสร้างโลกในนิทานพื้นเมืองลาว : การศึกษาตามแนวทางเรื่องเล่าเชิงนิเวศ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้วัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์โครงสร้างความหมายและจำแนกประเภทตำนานการสร้างโลกในนิทานพื้นเมืองลาวในฐานะเรื่องเล่าเชิงนิเวศ ข้อมูลที่นำมาศึกษาเป็นตัวบทนิทานประเภทเทบนิยายและพื้นสืบจำนวน 10 เรื่องจากฐานข้อมูลหนังสือ “บดเลื่องพื้นเมืองลาว เทบนิยายและพื้นสืบ” ของคำผุย พมพิลา (2008) ดำเนินการวิเคราะห์ตามแนวทางเรื่องเล่าเชิงนิเวศ (Eco-narrative) ของอารัน สติบเบ (Arran Stibbe) โดยเน้นการศึกษาเชิงลึกใน 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ บทบาทของธรรมชาติเป็นผู้กระทำการ การอุปลักษณ์และอัตลักษณ์เชิงนิเวศวัฒนธรรม และการสร้างจริยธรรมทางสิ่งแวดล้อม ผลการศึกษาพบว่าตำนานสร้างโลกลาวสามารถจำแนกได้เป็น 4 กลุ่มคือ กลุ่มกำเนิดพหุวัฒนธรรม กลุ่มวีรบุรุษพิชิตภัยธรรมชาติ กลุ่มพันธสัญญาแห่งการอยู่รอด และกลุ่มบทลงโทษเชิงสัญลักษณ์ เมื่อพิจารณาองค์ประกอบเชิงนิเวศพบว่า 1) ด้านบทบาทผู้กระทำการตำนานได้มอบพลังการกระทำ (Agency) ให้แก่สิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ ทั้งพืช สัตว์ และปรากฏการณ์ธรรมชาติอย่างมีนัยสำคัญ 2) ด้านการอุปลักษณ์และอัตลักษณ์มีการใช้อุปลักษณ์เชิงนิเวศเปรียบโลกเป็น "หมากน้ำเต้าปุง" หรือครรภ์อินทรีย์