การศึกษาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นเพื่อการจัดการแหล่งเรียนรู้บ้านทรายขาว ตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย

บทคัดย่อ

               บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาองค์ความรู้ทางด้านประวัติศาสตร์ท้องถิ่น บ้านทรายขาว ตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย 2) ศึกษาแนวทางการจัดการแหล่งเรียนรู้ในท้องถิ่นบ้านทรายขาว ตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย การดำเนินการวิจัยใช้การสัมภาษณ์และการสนทนากลุ่มด้วยวิธีการประวัติศาสตร์บอกเล่าจากประชาชนในพื้นที่ ประกอบกับข้อมูลจากเอกสาร เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยประกอบด้วยแบบสัมภาษณ์ ประเด็นการสนทนากลุ่ม และการทำแผนที่ชุมชน วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา และนำเสนอรายงานการวิจัยในรูปแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นบ้านทรายขาวมีพัฒนาการความเป็นชุมชนระดับเมืองในยุคจารีตมาตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 19 โดยมีสถานะเป็นหัวเมืองหน้าด่านสำคัญของราชอาณาจักรล้านช้าง แต่ในช่วงหลังพุทธศตวรรษที่ 23 ทรายขาวถูกลดบทบาทลง กระทั่งมีสถานะเป็นหมู่บ้านเมื่อราชอาณาจักรล้านช้างล่มสลายช่วงทศวรรษที่ 2370 เมื่อก้าวสู่สมัยใหม่ ความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมของบ้านทรายขาวที่สำคัญเกิดขึ้นใน “ยุคพัฒนา” ช่วงทศวรรษ 2500 อันเป็นผลมาจากการพัฒนาด้านการคมนาคมและโครงสร้างพื้นฐานที่ก่อให้เกิดการขยายตัวของชุมชน รวมทั้งการเคลื่อนย้ายของผู้คนไปทำงานนอกภาคการเกษตร ซึ่งความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวนี้เข้มข้นขึ้นอย่างมาก ในช่วงทศวรรษ2540 ชาวบ้านมีช่องทางเศรษฐกิจที่หลากหลาย ทั้งการทำงานในภาคการผลิตอุตสาหกรรม การขายสลากกินแบ่งรัฐบาล และการเกษตรเชิงพาณิชย์ ที่ทำให้ชาวบ้านมีวิถีชีวิตที่แตกต่างไปจากอดีต 2) แนวทางการจัดการแหล่งเรียนรู้เหล่านี้เบื้องต้นควรสร้างองค์ความรู้ทางประวัติศาสตร์ท้องถิ่นบ้านทรายขาว ที่เปิดพื้นที่ให้กับกลุ่มสังคมต่าง ๆ ได้มี “ตัวตน”ในประวัติศาสตร์ความเป็นมาของบ้านเกิดเมืองนอนของตน เพื่อให้ทุกคนเล็งเห็นคุณค่าทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมที่มี ก่อนปลูกฝังและถ่ายทอดสู่ชุมชนผ่านการศึกษาในระบบ และการศึกษาตามอัธยาศัย