การประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในการประกอบธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการประกอบธุรกิจในยุคปัจจุบัน 2) เพื่อศึกษาแนวคิดการประกอบธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมตามหลักพุทธธรรม 3) เพื่อนำเสนอรูปแบบการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในการประกอบธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม พื้นที่การวิจัย คือกลุ่มธุรกิจผลิตเสื้อผ้าในอำเภอวังน้อย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ 50 รูป/คน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผลการศึกษาวิจัย พบว่า 1) ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการประกอบธุรกิจในปัจจุบัน ได้แก่ ปัญหาการปล่อยก๊าซเรือนกระจกจากพลังงานฟอสซิล การขนส่ง และการผลิต ทำให้เกิดภาวะโลกร้อน มลพิษทางน้ำ อากาศ ดิน และเสียง จากโรงงานและของเสีย และขยะมหาศาล โดยเฉพาะพลาสติกและบรรจุภัณฑ์ ซึ่งกระทบต่อสุขภาพ ระบบนิเวศ ความหลากหลายทางชีวภาพ และทรัพยากรธรรมชาติ โดยมีแรงกดดันจากผู้บริโภคและกฎหมาย ESG ผลักดันให้ธุรกิจต้องปรับสู่ความยั่งยืนมากขึ้น 2) แนวคิดการประกอบธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมตามหลักพุทธธรรมเชื่อมโยงกับหลักธรรมสำคัญ เช่น (1) หลักมัชฌิมาปฏิปทา (ทางสายกลาง) คือ การบริหารจัดการทรัพยากรอย่างสมดุล ไม่สุดโต่งทั้งทางด้านการผลิตและการบริโภค (2) หลักสัมมัปปธาน 4 คือ การป้องกันไม่ให้เกิดธุรกิจที่ไม่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม (สังวรปธาน) ละสิ่งที่เป็นมลพิษ (ปหานปธาน) บ่มเพาะการผลิตและนวัตกรรมที่เป็นมิตรต่อโลก (ภาวนาปธาน) และรักษาความดีงามด้านสิ่งแวดล้อมให้ยั่งยืน (อนุรักขนาปธาน) เพื่อสร้างธุรกิจที่เติบโตอย่างสมดุลทั้งเศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อมอย่างแท้จริง (3) หลักสัมมาอาชีวะ คือ การทำธุรกิจที่ไม่เบียดเบียน ไม่สร้างมลพิษ (4) หลักอริยสัจจ์ 4 คือ การใช้กระบวนการแก้ปัญหาเชิงระบบ และ (5) หลักไตรสิกขา คือการทำธุรกิจอย่างมีศีลธรรมและความรู้ความเข้าใจ 3) รูปแบบการประยุกต์ใช้หลักพุทธธรรมในการประกอบธุรกิจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ประกอบด้วย 4 ขั้นตอน คือ 3.1) สังวรปธาน ได้แก่ เพียรป้องกันไม่ให้เกิดมลพิษ 3.2) ปหานปธาน ได้แก่ เมื่อเกิดปัญหาหรือผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม ต้องรีบจัดการแก้ไขทันที ไม่ปล่อยทิ้งไว้ 3.3) ภาวนาปธาน ได้แก่ เพียรสร้างสรรค์และพัฒนาสิ่งที่ดีงามต่อสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง และ 3.4) อนุรักขนาปธาน ได้แก่ รักษามาตรฐานความดีงามและผลลัพธ์ทางสิ่งแวดล้อมที่ทำได้แล้วให้คงอยู่ตลอดไป