องค์ธรรมของการอวดอุตตริมนุสสธรรมตามหลักพระวินัยปิฎก

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ธรรมของการอวดอุตตริมนุสสธรรมตามหลัก พระวินัยปิฎก การอวดอุตตริมนุสสธรรมเป็นข้อบัญญัติที่สำคัญในพระวินัยที่พระพุทธองค์ทรงวางไว้ เพื่อป้องกันมิให้เหล่าภิกษุใช้คุณวิเศษเหนือมนุษย์ที่ตนเองไม่มี เพื่อเป็นเครื่องมือในการแสวงหาลาภ ยศ สรรเสริญหรือความเลื่อมใสจากหมู่ชนทั้งหลาย ซึ่งอาบัตินี้ปรากฏชัดในพระวินัยปิฎก มหาวิภังค์ ซึ่งการกล่าวอวดอุตตริมนุสสธรรมนั้น มีการพิจารณา คือ 1) อวดจัง ๆ หรืออวดตรง ๆ (อวดอุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีในตน) เมื่อผู้ฟังเข้าใจ ความหมาย ภิกษุผู้อวดเป็นอาบัติปาราชิก 2) อวด (อุตตริมนุสสธรรมที่ไม่มีในตน) โดยไม่เจาะจงผู้ฟัง ผู้ฟังแม้คนหนึ่งเข้าใจ ภิกษุผู้อวดเป็นอาบัติปาราชิก ถ้าผู้ฟังไม่เข้าใจ ภิกษุผู้อวดเป็นอาบัติถุลลัจจัย ซึ่งการอวดอุตตริมนุสสธรรมโดยอ้อมค้อมมี 3 อย่าง ได้แก่ 1) อ้างลักษณะแห่งรูปพรรณ 2) อ้างบริขาร คือบาตรจีวร 3) อ้างที่อยู่อาศัย อาบัติปาราชิกในสิกขาบทนี้เป็นสจิตตกะ องค์ธรรมของการอวดอุตตริมนุสสธรรมในพระวินัย จะเข้าใจถึงเจตนารมณ์ของพระพุทธองค์ที่ทรงบัญญัติสิกขาบทนี้ เพื่อเป็นการรักษาความบริสุทธิ์ของพระธรรมวินัยและความมั่นคงของพระสงฆ์ ซึ่งการบัญญัติข้อห้ามดังกล่าวมิได้มีจุดประสงค์เพียงเพื่อจะควบคุมพฤติกรรมทางกฎหมายสงฆ์ แต่ยังเป็นการสร้างกรอบแห่งศีลธรรมที่รักษาความจริง ความซื่อสัตย์ และความบริสุทธิ์ทางจิตใจของภิกษุผู้ปฏิบัติตามหลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนา ตลอดจนเป็นเกราะป้องกันมิให้สงฆ์ถูกบ่อนทำลายด้วยการแสดงความอวดอุตตริโดยมิชอบ ซึ่งองค์ธรรมแห่งอาบัติการอวดอุตตริมนุสสธรรมนั้น มีคุณค่าทั้งในด้านเชิงพระวินัยและในด้านเชิงสังคมปัจจุบัน เพราะจะช่วยป้องกันความเสื่อมศรัทธาของพุทธบริษัท และทำให้พระพุทธศาสนาดำรงอยู่ได้อย่างมั่นคงต่อไป