ปฏิปทา 4: หลักธรรมที่มีผลต่อการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน

บทคัดย่อ

ปฏิปทา 4 คือการปฏิบัติธรรมเพื่อความหลุดพ้นจากกิเลสในพระพุทธศาสนาที่เรียกว่า การปฏิบัติกรรมฐาน ปฏิปทา 4 ได้แก่ 1) ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นผู้มีตัณหาจริต อินทรีย์อ่อน ปฏิบัติวิปัสสนาญาณต้นลำบากบรรลุวิปัสสนาญาณสูงได้ช้า เรียกว่า เนยยบุคคล 2) ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นผู้มีตัณหาจริตมีอินทรีย์แก่กล้า ปฏิบัติวิปัสสนาญาณต้นลำบาก บรรลุวิปัสสนาญาณสูงได้ไว เรียกว่า วิปจิตัญญูบุคคล 1) สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา เป็นผู้มีทิฏฐิจริต มีอินทรีย์อ่อน ปฏิบัติวิปัสสนาญาณต้นสบายบรรลุวิปัสสนาญาณสูงได้ช้า เรียกว่า วิปจิตัญญูบุคคล 4) สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา เป็นผู้มีทิฏฐิจริตมีอินทรีย์ แก่กล้า อินทรีย์ 5 ได้แก่ 1) สัทธินทรีย์ 2) วิริยินทรีย์ 3) สตินทรีย์ 4) สมาธินทรีย์ และ5) ปัญญินทรีย์ อินทรีย์ 5 ประการนี้ปรากฏแก่กล้า จึงบรรลุคุณวิเศษเพื่อความ สิ้นอาสวะเร็ว นี้เรียกว่า ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา หลักธรรมที่สนับสนุนบุคคลในปฏิปทา เพื่อการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน ได้แก่ 1) ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา คือ สติปัฏฐาน 4 2) ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา คือ ฌาน 4 3) สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา คือ สัมมัปปธาน 4 และ 4) สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา คือ อริยสัจ 4 และหลักปฏิปทา 4 กับอินทรีย์ 5 มีจุดมุ่งหมาย คือการบรรลุมรรค ผล นิพพาน ตัดวัฏฏสงสารได้ตลอดกาล ซึ่งหลักธรรมที่สนับสนุนในปฏิปทา 4 อย่างนั้น เป็นองค์ประกอบทำให้การปฏิบัติวิปัสสนากรรมกฐานนั้นได้ผลเร็ว คล้อยตามจริตของผู้ปฏิบัติซึ่งมีความแตกต่างกันเป็นพื้นฐาน