การบูรณาการพรหมวิหาร 4 กับแนวคิดภาวะผู้นำร่วมสมัยในสังคมไทย
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการบูรณาการหลักธรรม “พรหมวิหาร 4” ในพระพุทธศาสนากับแนวคิดภาวะผู้นำร่วมสมัยในสังคมไทย “พรหมวิหาร 4” เป็นหลักธรรมอันลึกซึ้งในการดำเนินชีวิตและความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ว่าด้วยการพัฒนา “จิตแห่งผู้นำ” อันเป็นแนวทางของผู้ที่ปกครองและการอยู่ร่วมกับผู้อื่น คือมีความเข้าใจผู้อื่น มีความยุติธรรม และสามารถดำรงตนท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงได้อย่างมั่นคง พรหมวิหาร 4 เป็นกรอบคุณธรรมสากล ที่มุ่งส่งเสริมความเมตตา กรุณา ความเข้าใจ และความยุติธรรม เมื่อบุคคลประยุกต์ใช้หลักธรรมนี้ในชีวิตประจำวัน สามารถหล่อหลอมภาวะผู้นำที่อยู่บนพื้นฐานแห่งความเมตตากรุณาและปัญญา ทำให้บุคคลสามารถสามารถชี้นำผู้อื่นด้วยความเข้าใจ เอื้ออาทร แทนการใช้อำนาจบังคับบัญชา เป็นกรอบคุณธรรมที่สามารถประยุกต์ใช้ได้ทั้งในระดับบุคคล องค์กร และสังคมโลกเพื่อให้เกิดสันติสุขที่แท้จริง สำหรับ “ภาวะผู้นำ”นั้น ในทัศนะทางพุทธศาสนาหมายถึง ภาวะจิตใจของบุคคลที่สามารถชี้นำ สร้างศรัทธา และจูงใจผู้อื่นให้ดำเนินตามทางที่ถูกต้อง ไม่ได้หมายถึงการมีอำนาจหรือการบังคับบัญชา เมื่อเชื่อมโยงกับหลักธรรม “พรหมวิหาร 4” กรอบแนวคิดนี้สามารถใช้เป็นคุณธรรมนี้สำหรับเสริมสร้างภาวะผู้นำร่วมสมัยในบริบทสังคมไทยได้อย่างมีประสิทธิผลยิ่ง ผู้นำเกิดการนำด้วยใจที่แสดงออกผ่านการกระทำอันมีพรหมวิหารธรรมเป็นพื้นฐาน สามารถเป็นผู้นำที่ทั้งดีและเก่ง
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
- ข้อความใดๆ ที่ปรากฎในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
เอกสารอ้างอิง
กัญพัชร ไชยเชื้อ และ สุวรรณี แสงมหาชัย. (2565). ภาวะผู้นำกับประสิทธิผลของวิสาหกิจชุมชนในประเทศไทย. วารสารสหวิทยาการสังคมศาสตร์และการสื่อสาร. 5(4), 1-11.
ปัณณพงศ์ วงศ์ณาศรี และคณะ. (2567). การพัฒนาภาวะผู้นำในศตวรรษที่ 21. วารสารรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหามกุฏราชวิทยาลัย. 4(2), 137-151.
พระครูปลัดไพฑูรย์ เมธิโก (มหาบุญ). (2557). พรหมวิหารธรรม: ธรรมแนวทางการแก้ไขความขัดแย้งของสังคมไทย. วารสามหาวิทยาลัยนราธิวาสราชนครินทร์ สาขามนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์. 1(2), 55-64.
พระธรรมโกศาจารย์ (ประยูร ธมฺมจิตตฺโต). (2549). พุทธวิธีบริหาร. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณ์ราชวิทยาลัย
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2540). ภาวะผู้นำ. กรุงเทพฯ: ธรรมสภา.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2545). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 11). กรุงเทพฯ: บริษัท สหธรรมิก จำกัด.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ: บริษัท สหธรรมิก จำกัด).
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต). (2543). พรหมวิหาร 4: ธรรมประจำใจของผู้มีคุณธรรม. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์(ป.อ.ปยุตโต). (2548). พรหมวิหาร 4: ธรรมประจำใจของผู้มีคุณธรรม. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย.
พระภาวนาวชิรสุนทร วิ. (กิตติเชษฐ์ สิริวฑฺฒโก). (2560). พรหมวิหารธรรม. ปทุมธานี: มูลนิพุทธะมหาเมตตา.
พระมหาวุฒิมา ปญฺวุฑโฒ (เถาว์หมอ). (2554). ภาวะผู้นำตามหลักพรหมวิหาร 4 ของสมเด็จพระพุทธชินวงศ์ (ประจวบ กันตาจาโร). วิทยานิพนธ์หลักสูตรพุทธศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พุธนิชัย กำจัดภัย. (2568). การเสริมสร้างภาวะผู้นำตามหลักพรหมวิหารธรรมของผู้บริหารองค์การ. วารสารสหวิทยาการศึกษาและพัฒนาท้องถิ่น. 1(2), 25-38.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2554). บูรณาการ. (พิมพ์ครั้งที่ 1). กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2548). พจนานุกรมศัพท์ศาสนาสากล อังกฤษ-ไทย ฉบับราชบัณฑิตยสถาน. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ห้างหุ้นส่วนจากัด อรุณการพิมพ์.
ลิขิตา เฉลิมพลโยธิน, เฉลิมชัย กิตติศักดิ์นาวิน และ นลินณัฐ ดีสวัสดิ์. (2560). ภาวะผู้นำกับการพัฒนาองค์การโดยใช้หลักพรหมวิหาร 4. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยธนบุรี. 11(2), 2-3.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). 2564. พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 43). http://84000.org/tipitaka/dic/d_item.php?i=161
สมเด็จพระมหาวีรวงศ์ (พิมพ์ ธมฺมธโร). (2518). บทสร้างนิสัย. กรุงเทพฯ: บริษัทแสงฟ้า จำกัด.
สมาน ศิริเจริญสุข. (2565). ภาวะผู้นำกับการจัดการความขัดแย้ง. วารสารวิจยวิชาการ. 5(6), 301-316.
Goleman, D., Boyatzis, R. & McKee, A. (2013). Primal Leadership: Unleashing the Power of Emotional Intelligence. Boston Harvard Business. Retrieved 10 August 2025 from https://hbr.org/2013/02/emotional-intelligence-has-12-elements-which-do-you-need-to-work-on
Kotter, J.P. (1996). Leading Change. Boston: Harvard Business School Press.
McBride, J. F. & O’Malley. (2023). Ed, When Every Leads: How the Toughest Challenges Get Seen and Solved. Austin: Bard Press.
Meyer, J.P., & Allen, N.J. (1997). Commitment in the Workplace: Theory, research, and applications. N.P.: n.p.
Northouse, P.G. (2022). Leadership: Theory and Practice. 9th ed. Thousand Oaks: SAGE Publications.
