ศึกษาความสุขในจิตวิทยาเชิงบวก และ ความสุขในพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับความสุขในมุมมองของจิตวิทยาเชิงบวก และ จิตวิทยาเชิงพุทธที่ได้อธิบายทั้งความหมาย และ องค์ประกอบของความสุขที่เกิดขึ้นในบุคคลทั่วไป โดยในบทความนี้จะเน้นการให้นิยามความหมาย รวมทั้งองค์ประกอบของความสุขจากแนวคิดของมาร์ติน เซลิกแมน (Seligman) ผู้มีชื่อเสียงในการศึกษาจิตวิทยาเชิงบวก ซึ่งได้อธิบายว่า การพัฒนาตนเองในด้านต่าง ๆ เช่น การศึกษาจุดแข็ง การเห็นคุณค่าตนเอง เพื่อให้บุคคลมีความก้าวหน้า ประสบความสำเร็จ โดยมีแนวคิดพื้นฐานเน้นที่การพัฒนาส่วนบุคคลเป็นหลักนั้นสามารถนำพาให้บุคคลไปสู่การมีความสุขได้ ซึ่งความสุขไม่ได้เป็นเพียงแค่การได้รับความสำเร็จหรือความพึงพอใจชั่วคราว แต่เป็นการสร้างชีวิตที่มีความหมายและเต็มเปี่ยมด้วยความสัมพันธ์ที่ดีต่อสุขภาพจิตซึ่งมีองค์ประกอบ 5 อย่างดังต่อไปนี้ 1) อารมณ์บวก 2) การมีส่วนร่วม  3) ความสัมพันธ์ 4) ความหมาย 5) ความสำเร็จ ส่วนในมุมมองของพระพุทธศาสนา ได้อธิบายเรื่องความสุขไว้ว่ามีความหมายที่สำคัญอยู่ 3 นัยด้วยกัน ได้แก่ 1) สภาวะ แห่งความสุข ความสบาย 2) สภาวะที่ปราศจากความทุกข์ ไม่มีทุกข์ ขจัดหรือทำลายความทุกข์ และ 3) สภาวะที่สามารถทนต่อความทุกข์ได้ง่าย โดยความสุขนั้นสามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภท คือ ความสุขกายและความสุขใจ อีกทั้งยังสามารถ แบ่งความสุขเป็น 10 ระดับดังต่อไปนี้ 1) กามสุข 2) ปฐมฌานสุข 3) ทุติยฌานสุข 4) ตติยฌานสุข 5) จตุตถฌานสุข 6) อากาสากัญจายตนสมาปัตติสุข 7) วิญญาณัญจายตนสมาปัตติสุข 8) อากิญจัญญายตนสมาปัตติสุข 9) เนวสัญญานาสัญญายตนสมาปัตติสุข 10) สัญญาเวทยิตนิโรธสมาปัตติสุข ซึ่งทั้งสองความสุขนั้นล้วนแล้วแต่เป็นสิ่งที่ทำให้มนุษย์เกิดความพอใจ เกิดความเบิกบานใจ ยิ่งหากได้ทำความเข้าใจอย่างลึกซึ้งและดำเนินการให้ความสุขอยู่ในสภาวะที่เหมาะสมเชื่อว่าสิ่งนี้จะเป็นประโยชน์ไม่มากก็น้อยแก่บุคคล ซึ่งทั้งสองแนวคิดต่างเน้นการพัฒนาจิตใจให้เกิดความสงบ และ ความสมบูรณ์ของชีวิตในปัจจุบัน ส่วนพระพุทธศาสนามุ่งสู่ความหลุดพ้นจากทุกข์อย่างถาวร สองแนวคิดของความสุขจึงสามารถนำมาบูรณาการในการส่งเสริมให้เกิดสุขภาวะทางจิตใจของมนุษย์ได้อย่างลึกซึ้ง ทั้งในเชิงจิตวิทยาและจิตวิญญาณ