วิถีศรัทธาอันมั่นคงของพระโสดาบัน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มุ่งวิเคราะห์วิกฤตศรัทธาในสังคมพุทธไทยร่วมสมัย โดยศึกษากรณีข่าวเกี่ยวกับพระสงฆ์เสื่อมศีลธรรมที่ปรากฏอย่างต่อเนื่องในสื่อเป็นบริบทสำคัญในการพิจารณา ประเด็นสำคัญชี้ให้เห็นว่า ปัญหาศรัทธาหวั่นไหวและถดถอยของพุทธศาสนิกชนไทยมีเหตุมาจากลักษณะของศรัทธาที่ตั้งอยู่กับตัวบุคคล หรือที่เรียกว่า ปุคคลลัปปสาท เป็นศรัทธาที่ตั้งอยู่ที่ตัวบุคคลเป็นหลัก ศรัทธาลักษณะนี้มีความเปราะบาง เพราะเมื่อบุคคลผู้เป็นที่เลื่อมใสประสบความผิดพลาด ย่อมส่งผลให้ผู้ศรัทธาเกิดความผิดหวัง สูญเสียความเชื่อมั่นในพระสงฆ์ และพระพุทธศาสนาในองค์รวม นำไปสู่การห่างเหินจากพระศาสนา จนเสื่อมจากสัทธรรมในที่สุด แนวทางการพัฒนาศรัทธาให้มีความมั่นคง โดยอาศัยกรอบแนวคิด อริยวัฑฒิ 5 ซึ่งเป็นคุณธรรมสำคัญของ พระโสดาบัน ได้แก่ ศรัทธา ศีล สุตะ จาคะ และปัญญา มาเป็นฐานในการวิเคราะห์ พร้อมทั้งประยุกต์ใช้หลักธรรมดังกล่าวผ่านแนวคิดเชิงอุปมา คือ “วัคซีนคุ้มกันจิต” และ “วัคซีนแห่งปัญญา” วัคซีนคุ้มกันจิตประกอบด้วยศีล อุเบกขา และกัลยาณมิตร ทำหน้าที่ประคองจิตใจ ควบคุมอารมณ์ และป้องกันไม่ให้ศรัทธาเสื่อมถอย เมื่อเผชิญเหตุการณ์ที่กระทบความรู้สึก ขณะที่วัคซีนแห่งปัญญาประกอบด้วยสุตะ จาคะ และโยนิโสมนสิการทำหน้าที่เสริมสร้างความเข้าใจและโครงสร้างทางปัญญา ทำให้ศรัทธาพัฒนาไปสู่ระดับปัญญา และเป็นอจลศรัทธา คือศรัทธาที่มั่นคงไม่หวั่นไหวต่อพระรัตนตรัยอย่างพระโสดาบัน ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าวิถีอริยวัฑฒิ 5 ของพระโสดาบันเป็นกรอบสำคัญในการยกระดับศรัทธาให้ก้าวพ้นจากศรัทธาทั่วไปไปสู่อจลศรัทธา อันเป็นศรัทธาที่ตั้งมั่น ไม่หวั่นไหวต่อเหตุปัจจัยภายนอก และตั้งอยู่ในพระรัตนตรัยโดยประกอบด้วยปัญญา แนวทางดังกล่าวจึงมีนัยสำคัญต่อการฟื้นฟูและเสริมสร้างศรัทธาของพุทธศาสนิกชนในสังคมไทยร่วมสมัยอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
- ข้อความใดๆ ที่ปรากฎในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
เอกสารอ้างอิง
ข่าวไทยรัฐออนไลน์. (21 กรกฎาคม 2568). ผลโพลข่าวฉาววงการสงฆ์ ทำคนไทยศรัทธาพระพุทธศาสนาลดลง ชี้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหย่อนยาน. ผลโพลข่าวฉาววงการสงฆ์ ทำคนไทยศรัทธาพระพุทธศาสนาลดลง ชี้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหย่อนยาน สืบค้น 2 ตุลาคม 2568 จาก www.thairath.co.th/news/ local/2871668.
ข่าวไทยพีบีเอส การเมือง. (14 กรกฎาคม 2568). พศ.เตรียมออกกฎกระทรวงควบคุมเงินวัด ห้ามถือเงินเกิน 1 แสน เริ่ม 1 ต.ค. สืบค้น 2 ตุลาคม 2568 จาก https://www.thaipbs.or.th/news/content/35 4229.
ข่าวสปริงนิวส์. (11 กรกฎาคม 2568). วิกฤตศรัทธา เมื่อความเชื่อมั่นคนไทยต่อ "ผ้าเหลือง" สั่นคลอน. สืบค้น 5 ตุลาคม 2568 จาก https://www.springnews.co.th/news/hot-issue/858768.
จินต์จุฑา พันธุ์ทองคำ. (17 กรกฎาคม 2568). เมื่อสังคม ‘เสื่อมศรัทธา’ วงการสงฆ์ ทำไมการแยกศาสนาออกจากรัฐ จึงอาจเป็นทางออกที่ยั่งยืน?. สืบค้น 5 ตุลาคม 2568 จาก https://thematter.co/social/ crisis-of-faith-buddhism-solution/246713.
ชมรมธรรมธารา. (13 มิถุนายน 2561). บาลีวันละคำ อจลศรัทธา. สืบค้น 10 พฤศจิกายน 2568 จาก https://dhamtara.com/?p=8251.
นิด้าโพล. (20 กรกฎาคม 2568). วิกฤตพระพุทธศาสนา. สืบค้น 2 ตุลาคม 2568 จาก https://nidapoll .nida.ac.th/polls/buddhism-crisis/.
มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. (2539). พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่มที่ 23, 25. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระครูวินัยธรษัฎฐพรรษ อคฺคธมฺโม (ณ น่าน) (2564). ชาวพุทธกับวิกฤติศรัทธา. วารสารพุทธมัคค์ ศูนย์วิจัยธรรมศึกษา สำนักเรียนวัดอาวุธวิกสิตาราม. 6(2),45-70.
พระมหานิวัตร กลฺยาณวฑฺฒโน (อุนารัตน์). (2558). ศึกษาศรัทธาในการเจริญสมถะและวิปัสสนาภาวนา. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงณรณราชวิทยาลัย.
พระมหารุ่ง ปญฺญาวุฑฺโฒ (แรกชำนาญ). (2547). การศึกษาวิเคราะห์สถานภาพ คุณสมบัติ และบทบาทของพระโสดาบันในพระพุทธศาสนาเถรวาท. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตร บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงณรณราชวิทยาลัย.
พระมะลิน กิตฺติปาโล (แสวงมิ้ม). (2540). ความสำคัญของศรัทธาในคำสอนของพระพุทธศาสนา. ศาสนสตร มหาบัญฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย.
พระเทพคุณาภรณ์ (โสภณ โสภณจิตฺโต). (14 เมษายน 2566). ฟังด้วยดีย่อมเกิดปัญญา. สืบค้น 27 พฤศจิกายน 2568 จาก https://watdevaraj.org/category/uncategorized/page/2/.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2552). ชีวิตกับการทำงาน. สืบค้น 3 พฤศจิกายน 2568 จาก https://www.watnyanaves.net/th/book_detail/137.
พระมหาหรรษา ธมฺมหาโส. (2556). สถานการณ์พุทธบริษัทในสังคมไทย: ศรัทธาวิปริต หรือวิกฤติศรัทธา. สืบค้น 5 ตุลาคม 2568. จาก https://www.mcu.ac.th/article/detail/460.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่ 11. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2546). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. พิมพ์ครั้งที่ 12. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2552). ชีวิตกับการทำงาน. ชีวิตกับการทำงาน - หนังสือธรรมะ โดย สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ ผลิธัมม์.
พระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ.ปยุตโต). (2558). พุทธธรรม ฉบับขยาย. พิมพ์ครั้งที่ 41. กรุงเทพฯ: ผลิธัมม์.
ภัทรดร ภิญโญพิชญ์. (2568). ทำไมคนเกลียดวัด. สืบค้น 15 ตุลาคม 2568 จาก https://main.bia.or.th /buddhismonlife00010/.
รัฐวรรณ เทพหัสดิน ณ อยุธยา. (2544). ศรัทธาในพระพุทธศาสนาเถรวาท. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (1 เมษายน 2533). การเกิดเป็นทุกข์ เกิดดีเป็นสุข. สืบค้น 27 พฤศจิกายน 2568 จาก https://www.watnyanaves.net/th/book_detail/22.
สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ.ปยุตฺโต). (2533). ศรัทธาในทางศาสนา. สืบค้น 26 พฤศจิกายน 2568 จาก https://www.watnyanaves.net/th/book-reading/137/4.
แสง จันทร์งาม. (2544). พุทธศาสนวิทยา. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพฯ: ธีระการพิมพ์.
สุนทร ณ รังษี. (2543). พุทธปรัชญาจากพระไตรปิฎก. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุภีร์ ทุมทอง. (2557). ศรัทธาที่ถูกต้อง. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: บริษัทฟรีมายด์ พับลิชชิ่ง จำกัด.
