การวิเคราะห์สารัตถะ อนุภาค และภาพสะท้อนที่ปรากฏในนิทานธรรมบท การวิเคราะห์สารัตถะ อนุภาค และภาพสะท้อนที่ปรากฏในนิทานธรรมบท
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สารัตถะ อนุภาค และภาพสะท้อนที่ปรากฏในนิทานธรรมบทโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเอกสารจากอรรถกถาธรรมบท 8 ภาค จำนวน 302 เรื่อง นำข้อมูลมาวิเคราะห์เชิงเนื้อหาแล้วนำเสนอเป็นรายงานการวิจัยแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า
เรื่องเล่าในอรรรถกถาธรรมมีลักษณะเด่นในฐานะ นิทานอธิบายเหตุ นิทานศาสนา และนิทานคติสอนใจที่สื่อสาระสำคัญผ่านแก่นเรื่อง โครงเรื่อง เนื้อเรื่อง คาถา คำอธิบายคาถา ตัวละคร การปิดเรื่อง ฉากหรือสถานที่ และคติธรรมที่ผู้แต่งนำมาเป็นสื่อสอนธรรมในฐานะบุคคลาธิษฐานเพื่อสร้างความเข้าใจธรรมบทที่เป็นธัมมาธิษฐานให้จับต้องได้ง่ายขึ้น อนุภาคที่ลักษณะพิเศษ น่าอัศจรรย์ เหนือธรรมชาติพบ 3 ประการ คือ อนุภาคตัวละครทั้งมนุษย์ อมนุษย์ และสัตว์ที่ผู้แต่งนำมาเป็นสื่อสอนธรรมบทให้เข้าใจง่ายขึ้น อนุภาควัตถุหรือสิ่งของที่สื่อถึงอำนาจแห่งธรรม พลังศรัทธาและกุศลเจตนา เครื่องหมายของปุพเพกตปุญญตา และความยิ่งใหญ่ของพระพุทธศาสนา อนุภาคเหตุการณ์เกี่ยวกับพระพุทธเจ้า บรรพชิตทั้งในและนอกพระพุทธศาสนา มนุษย์ เทวดา สัตว์ เหตุการณ์ทางสังคมและธรรมชาติที่สื่อให้เห็นบารมีธรรมของแต่ละบุคคล คติความเชื่อทางสังคม และภาพสะท้อนความจริงเกี่ยวกับชีวิตและสังคมที่พบในหลายมิติ ช่วยให้เห็นถึงความเชื่อมต่อระหว่างอดีตกับปัจจุบันหลายเรื่องโดยเฉพาะคตินิยมการทำบุญ เช่น การสร้างศาสนวัตถุ ศาสนสถานที่ใหญ่โต สวยงาม การอธิษฐานหลังทำบุญ และการอุทิศกุศลให้แก่ญาติที่เสียชีวิตไปแล้ว เป็นต้น
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
- ข้อความใดๆ ที่ปรากฎในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม กรทรวงวัฒนธรรม. (2559). วัฒนธรรม วิถีชีวิต และภูมิปัญญา. กรุงเทพฯ รุ่งศิลป์การพิมพ์.
กุสุมา รักษมณี. (2547). กุสุมาวรรณนา 3 : ปกรณัมนิทาน. กรุงเทพฯ: แม่คำผาง.
ขนิษฐา จิตชินะกุล. (2545). คติชนวิทยา. กรุงเทพฯ: โอเดียนสโตร์.
จิระศักดิ์ สังเมฆ. (2567). การวิเคราะห์อรรถกถาธรรมบทแห่งพระพุทธศาสนาเถรวาท: เรื่องเล่าเชิงจริยธรรม.
วารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์. 14(1), 157-172.
ซูไรดา เจะนิ และคณะ. (2562). การศึกษานิทานพื้นบ้านของชาวไทยมุสลิมในอำเภอยะรัง จังหวัดปัตตานี.
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์: มหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา.
ประคอง นิมมานเหมินทร์. (2551). นิทานพื้นบ้านศึกษา (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช). (2551). พจนานุกรมเพื่อการศึกษาพุทธศาสน์ อธิบายศัพท์และแปล
ความหมายคำวัดที่ชาวพุทธควรรู้. (พิมพ์ครั้งที่ 3). กรุงเทพฯ: ธรรมสภาและสถาบันบันลือธรรม.
พระนันทปัญญาจารย์. (2546). จูฬคันถวงศ์ ประวัติย่อคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา. สิริ เพ็ชรไชย ผู้แปล.
กรุงเทพฯ: ธนาเพรส แอนด์ กราฟฟิค.
พระราชธรรมเมธี (วิสูติ ปญฺญาทีโป, ยุติธรรม). (2560). คาถาธรรมบท : นัยการศึกษาวิเคราะห์.
สารนิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
ราชบัณฑิตยสถาน. (2552). พจนานุกรมศัพทวรรณกรรมไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน 2552. กรุงเทพฯ:
ราชบัณฑิตยสถาน.
สุภัค มหาวรากร. (2561). การประยุกต์ใช้หลักธรรมในชีวิตประจำวันจากทศชาติชาดก: กรณีศึกษาจาก
เรียงความของนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานคร. คณะมนุษยศาสตร์:
มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ.
ศิราพร ณ ถลาง. (2545). ชนชาติไทยในนิทาน:แลลอดแว่นคติชนและวรรณกรรมพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ: มติชน.
ศิราพร ณ ถลาง. (2548). ทฤษฎีคติชนวิทยา วิธีวิทยาในการวิเคราะห์ตำนาน-นิทานพื้นบ้าน. กรุงเทพฯ:
โครงการเผยแพร่ผลงานทางวิชาการ คณะอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
อรัญญา แสนสระ. (2561). นิทานพื้นบ้านกับการสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภอเกษตรสมบูรณ์ จังหวัดชัยภูมิ.
ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์: มหาวิทยาลัยบูรพา.
อานนท์ อาทิตย์อุทัย. (2550). เรื่องเล่าจากคุณปู่...ภาคกลาง. กรุงเทพฯ: แสงดาว.
Gao Xilan. (2561). วิเคราะห์นิทานพื้นบ้านชนเผ่าไป๋ เมืองต้าหลี่ มณฑลยูนนาน สาธารณรัฐประชาชนจีน.
วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต คณะศิลปศาสตร์: มหาวิทยาลัยหัวเฉียวเฉลิมพระเกียรติ.
