เมล็ดพันธุ์แห่งอวิหิงสาสังกัปป์: การพัฒนาโปรแกรมการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณเพื่อลดความรุนแรงในครอบครัวต้นแบบ จังหวัดกาญจนบุรี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดการเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลงภายในแนวพุทธเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณ 2) เพื่อพัฒนาต้นแบบโปรแกรมการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณเพื่อลดความรุนแรงในครอบครัว 3) เพื่อประเมินประสิทธิผลของโปรแกรมการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณ เป็นงานวิจัยแบบผสานวิธี พื้นที่ดำเนินการคือสำนักงานคุมประพฤติจังหวัดกาญจนบุรี กลุ่มเป้าหมายประกอบด้วยผู้ให้ข้อมูลสำคัญในการสัมภาษณ์เชิงลึก 1 ครอบครัวต้นแบบ และกลุ่มตัวอย่างผู้เข้าร่วมโปรแกรมต้นแบบจำนวน 44 คน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก โปรแกรมการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณ และแบบสอบถามประเมินความพึงพอใจโปรแกรมต้นแบบและประเมินความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและการพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) การเรียนรู้สู่การเปลี่ยนแปลงภายในแนวพุทธเพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณเริ่มจากการตระหนักรู้ตนเองผ่านสติเพื่อรู้เท่าทันอารมณ์โกรธซึ่งเป็นรากเหง้าของความรุนแรง สอดคล้องกับทฤษฎีการเรียนรู้เพื่อการเปลี่ยนแปลงแต่เน้นการฝึกฝนจิตใจตามแนวพุทธและใช้แนวคิดความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณเป็นกรอบ 2) โปรแกรมที่พัฒนาขึ้นคือ "เมฆิยะโมเดล" (M.E.K.H.I.Y.A Model) ประกอบด้วย 7 มิติ คือ สติ จริยธรรม กัลยาณมิตร การเยียวยา การตั้งเจตนา ความเมตตา และการกระทำ   3) ผลการประเมินพบว่าผู้เข้าร่วมมีความเข้มแข็งทางจิตวิญญาณเพิ่มขึ้น มีทัศนคติที่ปฏิเสธความรุนแรงและมีทักษะในการสื่อสารอย่างสันติภายในครอบครัวมากขึ้น องค์ความรู้ใหม่ที่ได้รับคือโมเดลการเรียนรู้ที่บูรณาการพุทธจิตวิทยาเข้ากับบริบทสังคมไทย ซึ่งช่วยให้บุคคลเกิดการเปลี่ยนแปลงจากภายในสู่การปฏิบัติตนที่ปราศจากความรุนแรงทั้งทางมโนกรรม วจีกรรม และกายกรรม