ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท กับนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโช

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาสาระสำคัญของนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท  2) เพื่อศึกษาเนื้อหาสาระสำคัญของนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโช 3) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของเนื้อหาสาระสำคัญระหว่างนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท กับนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโชเป็นงานวิจัยเชิงเอกสาร วิเคราะห์หาความสัมพันธ์ของเนื้อหาสาระสำคัญจากข้อมูลชั้นปฐมภูมิ และทุติยภูมิ โดยเรียบเรียงนำเสนอเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) นาคสูตรเป็นพระสูตรว่าด้วยพญาช้างปรนนิบัติพระพุทธเจ้า ในสมัยที่พระพุทธเจ้าทรงประทับอยู่ในป่าปาลิไลยกะ ทรงปรารภถึงพญาช้างที่มาปรนนิบัติรับใช้พระองค์ โดยทรงเปล่งอุทานว่า พระองค์กับพญาช้างล้วนมีอัธยาศัยยินดีในป่าเสมอกัน 2) นาคเสนภิกษุสูตร เป็นพระสูตรว่าด้วยบุพชาติ และการปุจฉา-วิสัชนาระหว่างพระเจ้ามิลินท์ กับพระนาคเสนซึ่งเนื้อหาสาระสำคัญของพระสูตรหรือคัมภีร์ดังกล่าว แบ่งออกเป็น 2 ส่วนได้แก่ บทนำอันว่าด้วยเรื่องราวอดีตชาติของพระนาคเสน และพระเจ้ามิลินท์ อันแสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างกัน ไปจนถึงเหตุการณ์อันทำให้ได้พบเจอกันที่พระราชวัง โดยจำแนกออกเป็น 3 ชาติ และเนื้อความหลัก อันว่าด้วยบทสนทนาปัญหาระหว่างพระเจ้ามิลินท์ทรงเป็นผู้ปุจฉา ซึ่งสามารถจำแนกแบ่งปัญหาออกเป็นจำนวน 67 ข้อ 3) ความสัมพันธ์ของเนื้อหาสาระสำคัญระหว่างนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท และบทนำของนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโชมี 7 ประการ ได้แก่ ความสัมพันธ์เกี่ยวกับสถานที่ ความสัมพันธ์เกี่ยวกับบุคคลที่กล่าวถึงในวรรคแรกของพระสูตร ความสัมพันธ์เกี่ยวกับการปลีกตัวอยู่ผู้เดียวของพระพุทธเจ้า ความสัมพันธ์เกี่ยวกับช้างที่อยู่ร่วมกับพญาช้าง ความสัมพันธ์เกี่ยวกับการหลีกออกจากโขลงไปพบพระพุทธเจ้าของพญาช้าง ความสัมพันธ์เกี่ยวกับการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าของพญาช้าง และความสัมพันธ์เกี่ยวกับพระดำรัสของพระพุทธเจ้าต่อพญาช้าง จากประเด็นความสัมพันธ์เหล่านั้น การปลีกตัวอยู่ผู้เดียวของพระพุทธเจ้าและพญาช้าง รวมไปถึงการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าของพญาช้าง ยังเป็นเรื่องราวที่สะท้อนถึงองค์ความรู้เพื่อการระงับปัญหาได้แก่การเว้นระยะห่าง การสร้างเขตปลอดภัย และการเกื้อกูลกันบนความแตกต่าง โดยสามารถประยุกต์ใช้ในองค์กร หรือคณะผู้ปฏิบัติงาน เพื่อรับมือกับความขัดแย้งที่เกิดขึ้น