ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท กับนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโช

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการได้แก่ 1) เพื่อศึกษาเนื้อหาสาระสำคัญของนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท 2) เพื่อศึกษาเนื้อหาสาระสำคัญของนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโช 3) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของเนื้อหาสาระสำคัญระหว่างนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาทและนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโช

ผลวิจัยพบว่า นาคสูตรเป็นพระสูตรที่ปรากฏในพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัยเล่มที่ 25 สุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เมฆิยวรรค (พระสูตรที่ 5) หน้า 242-243 ว่าด้วยพญาช้างปรนนิบัติพระพุทธเจ้า กล่าวคือในสมัยที่พระพุทธเจ้าทรงประทับอยู่ในป่าปาลิไลยกะ ทรงปรารภถึงพญาช้างที่มาปรนนิบัติรับใช้พระองค์ โดยทรงเปล่งอุทานว่า พระองค์กับพญาช้างล้วนมีอัธยาศัยยินดีในป่าเสมอกัน นาคเสนภิกษุสูตร《那先比丘經》เป็นพระสูตรหรือคัมภีร์อันดับที่ 1670 หมวดรวมศาสตร์《論集部類》ในพระมหาปิฎกฉบับไทโช《大正新修大藏經》เล่มที่ 32 ที่ว่าด้วยบุพพชาติ และการปุจฉา-วิสัชนาระหว่างพระเจ้ามิลินท์ กับพระนาคเสน ซึ่งนักวิชาการจำแนกเนื้อหาสาระสำคัญของนาคเสนภิกษุสูตรแบ่งออกเป็น 2 ส่วนได้แก่ 1) บทนำ อันว่าด้วยเรื่องราวอดีตชาติของพระนาคเสนและพระเจ้ามิลินท์ อันแสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างกัน ไปจนถึงเหตุการณ์อันทำให้ได้พบเจอกันที่พระราชวัง
โดยจำแนกออกเป็น 3 ชาติและ 2) เนื้อความหลัก อันว่าด้วยบทสนทนาปัญหาระหว่างพระเจ้ามิลินท์ทรงเป็นผู้ปุจฉา ซึ่งสามารถจำแนกแบ่งปัญหาออกเป็นจำนวน 67 ข้อ โดยอ้างอิงตามเว็บไซต์ cbetaonline (ซีเบต้าออนไลน์) ความสัมพันธ์ของเนื้อหาสาระสำคัญระหว่างนาคสูตรในพระไตรปิฎกเถรวาท และนาคเสนภิกษุสูตรในพระมหาปิฎกไทโชมี 7 ประการดังต่อไปนี้ได้แก่ 1) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับสถานที่ 2) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับบุคคลที่กล่าวถึงในวรรคแรกของพระสูตร 3) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับการปลีกตัวอยู่ผู้เดียวของพระพุทธเจ้า 4) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับช้างที่อยู่ร่วมกับพญาช้าง 5) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับการหลีกออกจากโขลงไปพบพระพุทธเจ้าของพญาช้าง 6) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้าของพญาช้าง 7) ความสัมพันธ์เกี่ยวกับพระดำรัสของพระพุทธเจ้าต่อพญาช้าง