จิตอาสาในฐานะกระบวนการพัฒนาจิตและคุณธรรม: มุมมองจากการบูรณาการการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนาเถรวาทและมหายาน 2) เพื่อศึกษาแนวคิดการพัฒนาจิตอาสาในสังคมไทยปัจจุบัน และ 3) เพื่อวิเคราะห์การบูรณาการการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์กับการพัฒนาจิตอาสาเพื่อพัฒนาจิตใจและสร้างประโยชน์ต่อสังคมไทยปัจจุบัน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาจากพระไตรปิฎก คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา เอกสาร และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จำนวน 20 รูป/คน ประกอบด้วยพระสงฆ์และนักวิชาการ(PS) 7 รูป/คน และผู้ปฏิบัติงานจิตอาสา(VA) 13 รูป/คน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา การตีความเชิงความหมาย และการเข้ารหัสเชิงความหมาย เพื่อสังเคราะห์ประเด็นสำคัญอย่างเป็นระบบ ผลการวิจัยพบว่า 1) การบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ในพระพุทธศาสนาเถรวาทและมหายานมีเป้าหมายร่วมกัน คือ การมุ่งสู่พระโพธิญาณและการเกื้อกูลสรรพสัตว์ แต่มีจุดเน้นของกระบวนการปฏิบัติแตกต่างกัน โดยเถรวาทเน้นการสั่งสมบารมีและการขัดเกลาตนอย่างต่อเนื่อง ขณะที่มหายานเน้นโพธิจิต มหากรุณา และการเกื้อกูลสรรพสัตว์ควบคู่กับการพัฒนาตน 2) การพัฒนาจิตอาสาในสังคมไทยยังเผชิญข้อจำกัดทั้งด้านแรงจูงใจภายใน ได้แก่ คุณธรรม ความศรัทธา ประสบการณ์ชีวิต และแรงจูงใจ และปัจจัยภายนอก ได้แก่ ครอบครัว สถานศึกษา วัด ชุมชน หน่วยงาน และเครือข่ายทางสังคม โดยการลงมือปฏิบัติจริงและการเรียนรู้จากประสบการณ์มีส่วนสำคัญต่อการพัฒนาคุณธรรม ความรับผิดชอบ และจิตสำนึกสาธารณะ และ 3) การบูรณาการการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์กับการพัฒนาจิตอาสาสามารถอธิบายเป็นกระบวนการพัฒนามนุษย์ที่เชื่อมโยงการพัฒนาคุณธรรม การพัฒนาจิตใจ และการสร้างประโยชน์ต่อสังคมเข้าด้วยกัน ผ่านการเรียนรู้ การฝึกคุณธรรม การลงมือปฏิบัติ และการเรียนรู้จากประสบการณ์ ผู้วิจัยนำข้อค้นพบดังกล่าวมาอธิบายผ่านรูปแบบการบูรณาการการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์เพื่อการพัฒนาจิตอาสา (บพจ.) หรือ BPV Model ซึ่งเสนอความสัมพันธ์ระหว่างหลักบารมี กระบวนการพัฒนาจิตอาสา การพัฒนาจิตใจ และการสร้างประโยชน์ต่อสังคม
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
- บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
- ข้อความใดๆ ที่ปรากฎในบทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสาร ถือเป็นความรับผิดชอบของผู้เขียนบทความ และข้อคิดเห็นนั้นไม่ถือว่าเป็นทัศนะและความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการวารสาร มจร พุทธศาสตร์ปริทรรศน์
เอกสารอ้างอิง
ชัยวัฒน์ สุทธิรัตน์. (2558). สอนเด็กให้มีจิตสาธารณะ. (พิมพ์ครั้งที่ 5). กรุงเทพฯ: วี พริ้นท์.
พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตโต). (2556). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. (พิมพ์ครั้งที่ 12). กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระสันติ สิทธิสมบูรณ์ (ถ่ออาง). (2554). การศึกษาเปรียบเทียบการบำเพ็ญบารมีของพระโพธิสัตว์ ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทกับมหายาน. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
พระไพศาล วิสาโล. (2550). เติมเต็มชีวิตด้วยจิตอาสา. กรุงเทพฯ: เครือข่ายพุทธิกา.
พุทธชญานันท์ จันทร์โสม. (2558). ศึกษาวิเคราะห์พัฒนาการบำเพ็ญบารมีในพระพุทธศาสนาเถรวาท. สารนิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี. (2524). ทศบารมีในพุทธศาสนาเถรวาท. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สุมาลี มหณรงค์ชัย. (2550). พุทธศาสนามหายาน. (พิมพ์ครั้งที่ 2). กรุงเทพฯ: ศยาม.
อนุสิทธิ์ ต้นโพธิ์. (2564). การศึกษาวิเคราะห์พระโพธิสัตว์ในปรัชญาเถรวาทและมหายาน, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย.
Clary, E. G., et al. (1998). Understanding and assessing the motivations of volunteers: A functional approach. Journal of Personality and Social Psychology. 74(6), 1516–1530.
Harvey, P. (2013). An introduction to Buddhism: Teachings, history and practices (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
United Nations Volunteers. (2021). 2022 State of the world’s volunteerism report: Building equal and inclusive societies. Bonn: United Nations Volunteers.
Williams, P. (2009). Mahayana Buddhism: The doctrinal foundations. (2nd ed.). London: Routledge.
