มาตรการวิธีการเพื่อความปลอดภัยตามประมวลกฎหมายอาญาของไทยภายใต้ หลักพุทธนิติธรรม: ศึกษาเปรียบเทียบกรณีกฎหมายฝรั่งเศส ญี่ปุ่น และไทย

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาหลักการและโครงสร้างทางกฎหมายเกี่ยวกับมาตรการวิธีการเพื่อความปลอดภัยตามประมวลกฎหมายอาญาของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส ญี่ปุ่น และไทย 2) เพื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบเชิงหน้าที่ของมาตรการวิธีการเพื่อความปลอดภัยในสามประเทศ และ 3) เพื่อพัฒนากรอบพุทธนิติธรรมบนหลักอัปปมาทะ กรุณา และมัชฌิมาปฏิปทา สำหรับตรวจสอบความเสี่ยงจากผู้กระทำผิดควบคู่กับความเสี่ยงจากการใช้อำนาจรัฐ การวิจัยเชิงคุณภาพนี้วิเคราะห์เอกสารเปรียบเทียบกฎหมายจากแหล่งข้อมูลหลัก ได้แก่ ประมวลกฎหมายอาญาของไทย มาตรา 16, 18 และ 39–50 ประมวลกฎหมายอาญาและวิธีพิจารณาความอาญาฝรั่งเศส และกฎหมายญี่ปุ่นว่าด้วยการรักษาผู้กระทำการร้ายแรงในภาวะวิกลจริต การวิจัยวิเคราะห์เนื้อหาเชิงคุณภาพร่วมกับการจัดรหัสแบบนิรนัยตามเกณฑ์เปรียบเทียบ 10 ประการ เปรียบเทียบเชิงหน้าที่ และวิเคราะห์เชิงบรรทัดฐานด้วยพุทธจริยศาสตร์ ผลการวิจัยพบว่า 1) ทั้ง 3 ประเทศ มีโครงสร้างและหลักการทางกฎหมายที่แตกต่างกันอย่างชัดเจน ประเทศไทยบัญญัติมาตรการวิธีการเพื่อความปลอดภัยไว้ 5 ประเภทในประมวลกฎหมายอาญา ฝรั่งเศสใช้การติดตามทางสังคมและตุลาการ และมาตรการภายหลังพ้นโทษ ส่วนญี่ปุ่นใช้กฎหมายเฉพาะที่บูรณาการศาลเข้ากับหลักจิตเวช 2) การเปรียบเทียบมาตรการต้องยึดหน้าที่ มิใช่ชื่อหมวดกฎหมาย ระดับความเข้มของหลักประกันสิทธิควรสัมพันธ์กับการจำกัดสิทธิ และการบำบัดกลับคืนสู่สังคมให้เป็นเงื่อนไขของความชอบธรรม และ 3) กรอบอัปปมาทะ กรุณา และมัชฌิมาปฏิปทา ช่วยตรวจสอบทั้งความเสี่ยงจากผู้กระทำผิดและจากการใช้อำนาจรัฐ องค์ความรู้จากการวิจัย คือ แบบจำลองอัปปมาทะเพื่อมาตรการวิธีการเพื่อความปลอดภัยที่ชอบธรรมด้วยการยกระดับทั้ง 8 องค์ประกอบเป็นบทบัญญัติแม่บทและกฎกระบวนการร่วม พร้อมการทบทวนตามวาระที่รัฐรับภาระพิสูจน์ ประกอบด้วยเกณฑ์ความเสี่ยงรายบุคคล การประเมินโดยสหวิชาชีพ สิทธิในการโต้แย้ง การไต่ระดับมาตรการจำกัดสิทธิ การทบทวนตามวาระ เกณฑ์การยุติที่ชัดเจน สิทธิในการรักษาคืนสู่สังคม และการตรวจสอบผลอย่างเป็นอิสระ เพื่อป้องกันการกระทำผิดซ้ำควบคู่กับการคุ้มครองเสรีภาพและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์