An Analytical Study of Happiness in the Nāgavagga

Abstract

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาโครงสร้างและเนื้อหาสาระของนาควรรค 2) เพื่อศึกษาความสุขที่ปรากฏในนาควรรค และ 3) เพื่อวิเคราะห์ความสุขในนาควรรค เป็นงานวิจัยเชิงเอกสาร โดยศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา และงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง แล้วนำมาวิเคราะห์ตามแนวพุทธจริยศาสตร์ ผลการวิจัยพบว่า นาควรรคในธรรมบทแสดงแนวคิดเรื่องความสุขในฐานะกระบวนการพัฒนาชีวิต โดยมีหลักธรรมที่เกื้อกูลความสุขจำนวน 12 ประการ ได้แก่ กัลยาณมิตร สันโดษ บุญ การละทุกข์ การเกื้อกูลมารดา การเกื้อกูลบิดา การเกื้อกูลสมณะ การเกื้อกูลท่านผู้ประเสริฐ ศีล ศรัทธา ปัญญา และการละบาป ซึ่งสามารถจัดเป็น 3 มิติของความสุข ได้แก่ ความสุขเชิงปฏิสัมพันธ์ทางสังคม ความสุขเชิงจริยธรรมและการพัฒนาจิต และความสุขขั้นสูงสุด (วิมุตติสุข) อันสัมพันธ์กับการดับทุกข์ตามแนวอริยสัจ 4 ซึ่งถือเป็นบรมสุขในพระพุทธศาสนา

องค์ความรู้ที่ได้จากการวิจัยช่วยอธิบายโครงสร้างของความสุขในนาควรรคตามแนวพุทธจริยศาสตร์อย่างเป็นระบบ โดยแสดงความสัมพันธ์ของหลักธรรมที่เกื้อกูลต่อการพัฒนาความสุขจากระดับพื้นฐานไปสู่ความสุขขั้นสูงสุด อีกทั้งยังสามารถนำไปประยุกต์ใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาชีวิตและส่งเสริมความสุขอย่างยั่งยืนทั้งในระดับบุคคลและสังคม

คำสำคัญ:ความสุข; นาควรรค; พุทธจริยศาสตร์; วิมุตติสุข;