วิเคราะห์วิธีการปฏิบัติในสฬายตนะเพื่อละปปัญจธรรมในการเจริญวิปัสสนาภาวนา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาสฬายตนะ ปปัญจธรรม และวิปัสสนาภาวนาในพุทธศาสนาเถรวาท 2) เพื่อศึกษาวิธีการปฏิบัติในสฬายตนะเพื่อละปปัญจธรรมในการเจริญวิปัสสนาภาวนา 3) เพื่อวิเคราะห์วิธีการปฏิบัติในสฬายตนะเพื่อละปปัญจธรรมในการเจริญวิปัสสนาภาวนา เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยการศึกษาข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา คัมภีร์ และเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง  การวิเคราะห์ข้อมูลด้วยวิธีการวิเคราะห์เนื้อหา แล้วนำเสนอผลการวิจัยด้วยวิธีพรรณนาวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า 1) สฬายตนะหมวดว่าด้วยอายตนะ 6 ซึ่งเป็นที่เกิดของการรับรู้ กระบวนการรับรู้ที่เกิดจากผัสสะ ทำให้เกิดเวทนา เกิดตัณหา ได้แก่ กิเลสปปัญจธรรม เป็นธรรมขัดขวางไม่ให้เข้าถึงความเป็นจริง การเจริญวิปัสสนาภาวนาตามแนวสติปัฏฐาน 4 เป็นการกำหนดสติรู้สภาวธรรมตามความเป็นจริงที่เกิดขึ้นในขณะปัจจุบัน จึงปิดกั้นกระแสปปัญจธรรม และละตัณหา มานะ ทิฏฐิได้ 2) วิธีการปฏิบัติสฬายตนะเพื่อละปปัญจธรรมในการเจริญวิปัสสนาภาวนา เป็นการกำหนดสติรู้ผัสสะทางอายตนะโดยการกำหนดรู้ยิ่งในรูปนาม การกำหนดรู้พิจารณารูปนามเป็นไตรลักษณ์ และการกำหนดรู้ละรูปนามเพื่อปหานกิเลสปปัญจธรรม 3) วิเคราะห์วิธีการปฎิบัติสฬายตนะเพื่อละปปัญจธรรมในการเจริญวิปัสสนาภาวนา วิธีการปฏิบัติในญาณ 16 ได้แก่ การแยกรูปแยกนามเพื่อละสักกายทิฏฐิ การรู้เหตุปัจจัยของนามรูปเพื่อละความสงสัย การเห็นไตรลักษณ์ในรูปนาม  การคลายปปัญจธรรมโดยการเห็นความเกิดดับ เห็นภัย เห็นโทษ และเบื่อหน่ายอยากพ้นไปจากรูปนามจึงละทิ้งรูปนาม เมื่อละทิ้งรูปนามจึงเกิดมรรคญาณรู้แจ้งพระนิพพานเป็นอารมณ์ ละกิเลสปปัญจธรรมทั้งหมดเป็นสมุจเฉทปหาน การนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันโดยการกำหนดสติรู้ชัดสภาวธรรมที่เกิดขึ้นทางอายตนะ 6 ว่ามีการเกิดขึ้น ตั้งอยู่ ดับไป เป็นไปตามเหตุปัจจัย ไม่ไปยึดมั่นถือมั่นจึงละกิเลสปปัญจธรรม ได้แก่ ตัณหา มานะ ทิฏฐิได้