การศึกษาแผงพระพิมพ์ไม้ล้านนาสู่การสร้างสรรค์พุทธศิลปกรรมร่วมสมัย

บทคัดย่อ

การศึกษาพระแผงไม้สู่การสร้างสรรค์พุทธศิลปกรรมร่วมสมัย ใช้ระเบียบวิธีวิจัยผสานวิธี ประกอบด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ศิลปะ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาคติความเชื่อ และอานิสงส์ของพระแผงไม้ วิเคราะห์รูปแบบพระแผงไม้ในจังหวัดเชียงรายและลำพูน และสร้างสรรค์งานพุทธศิลปกรรมร่วมสมัยพระแผงไม้สำหรับการสื่อธรรม ผลการวิจัยพบว่า พระแผงไม้ใช้เรียกแผงไม้ที่ประดับพระพิมพ์จำนวนมากอย่างเป็นระเบียบ ประกอบด้วยส่วนของแผงไม้ที่สร้างสรรค์ในรูปทรงต่างๆ ใช้สื่อถึงที่อยู่ของพระพุทธเจ้า และส่วนของพระพิมพ์ที่สร้างเป็นตัวแทนพระพุทธเจ้าทั้งหลาย การสร้างพระแผงไม้นั้นเกี่ยวข้องโดยตรงกับความเชื่อเรื่องอานิสงส์ของชาวล้านนา ในพื้นที่จังหวัดเชียงรายและลำพูน พบพระแผงไม้จำนวน 30 แผง ประกอบด้วย 7 ลักษณะ คือ 1) ทรงปราสาท 2) ทรงซุ้มโค้ง 3) ทรงกลีบบัว 4) ทรงซุ้มหน้านาง 5) ทรงนาคเกี้ยว 6) ทรงเรือนแก้ว และ 7) ทรงอื่นๆ ส่วนพระพิมพ์ประดับแผงไม้พบ 3 ปาง ได้แก่ ปางสมาธิ ปางมารวิชัย และปางไสยยาสน์ ทำจากชิน ดินเผา ปูน สมุก และไม้ ลวดลายประดับใช้ตัวเหงา ลายพรรณพฤกษา ลายบัว และลายสัตว์ เทคนิคที่ใช้ตกแต่ง ได้แก่ งานปิดทอง ลายคำ แกะไม้ ประดับกระจก และดุนโลหะ นอกจากนี้พบจารึกบนพระแผงไม้จำนวน 2 แผง ในกระบวนการสร้างสรรค์ผลงานประกอบด้วยการสร้างภาพร่างผลงาน และการสร้างผลงาน ได้แก่ การสร้างแผงไม้ พระพิมพ์ และแผงพื้น ขนาด 6.1 เมตร สูง 6.3 เมตร สำหรับการสื่อธรรมเป็นไปตามกรอบแนวคิดเรื่องกัป สังสารวัฏ และบารมี โดยผลงานชิ้นนี้จะนำไปติดตั้งหลังพระประธานในอุโบสถวัดห้วยไผ่ ตำบลแคมป์สน อำเภอเขาค้อ จังหวัดเพชรบูรณ์