สถาบันพระมหากษัตริย์ ท่ามกลางวิกฤตการณ์การเมือง ช่วงต้นระบอบใหม่ของสยาม พ.ศ. 2475-2476
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การล่มสลายของระบอบเผด็จการทหารในปี 2516 มีผลกระทบอย่างสำคัญต่อภูมิทัศน์ประวัติศาสตร์ไทย ความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองครั้งนี้กลายเป็นแรงดลใจให้เกิดกระแสการเขียนประวัติศาสตร์การเมืองไทยสมัยใหม่ ทว่าด้วยข้อจำกัดของข้อมูลและอารมณ์แห่งยุคสมัยของสังคมไทยที่เพิ่งหลุดออกจากการรวมศูนย์อำนาจการเมืองไว้ที่ทหารส่งผลให้เกิดการตีความการปฏิวัติ 2475 ให้มีฐานะเป็นจุดเริ่มต้นของเผด็จการทหารในไทย เหตุการณ์กบฏบวรเดชถือได้ว่าเป็นจุดเปลี่ยนที่สำคัญต่อการให้ความหมายใหม่กับบทบาทของสถาบันพระมหากษัตริย์ท่ามกลางวิกฤตการณ์การเมือง จนกลายเป็นกระแสหลักในการเขียนประวัติศาสตร์นิพนธ์และการรับรู้ในสังคมไทยในเวลาต่อมา อย่างไรก็ตามความเปลี่ยนแปลงทางการเมืองในช่วงหลังก่อให้เกิดปรากฏการณ์ที่สังคมไทยหันกลับมาให้คุณค่าการปฏิวัติ 2475 ใหม่ประกอบกับมีการเผยแพร่หลักฐานใหม่อันมีผลกระทบต่อกระแสการเขียนประวัติศาสตร์นิพนธ์ไทยใหม่ที่ท้าทายการเขียนในแบบแรก
Article Details
@ 2020 King Prajadhipok's Institute The Government Complex Commemorating All Right Reserved.
เอกสารอ้างอิง
หอจดหมายเหตุแห่งชาติ
กองบินช่วยทำการปราบกบฎ ระหว่างวันที่ 18 ตุลาคม - 4 พฤศจิกายน พ.ศ.2476. พระนคร: กรมอากาศยาน, 2476.
กุลลดา เกษบุญชู-มี้ด. วิวัฒนาการรัฐอังกฤษ ฝรั่งเศส ในกระแสเศรษฐกิจโลก จากระบบฟิวดัลถึงการปฏิวัติ. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2552.
โฆษณาการ, กรม. คู่มือพลเมือง. คณะรัฐมนตรีแจกในงานกฐินพระราชทาน ณ วัดจักรวรรดิราชาวาส วันที่ 19 ตุลาคม 2479, พระนคร: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, 2479.
โฆษณาการ, กรม. คำพิพากษาศาลพิเศษ พุทธศักราช 2482 เรื่อง กบฏ. พระนคร: กรมโฆษณาการ, 2482.
งานพระราชทานเพลิงศพ เจ้าพระยาวรพงศ์พิพัฒน์ (หม่อมราชวงศ์ เย็น อิศรเสนา) ณ วัดเทพศิรินทร์ พุทธศักราช 2484. พระนคร : โสภณพิพรรฒธนากร, 2484.
จิตตะเสน ปัญจะ. “บันทึกของนายจิตตะเสน ปัญจะ เรื่อง พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว สั่งประหารคณะผู้ก่อการ 2475,” ปาจารยสาร 26, 1 (ก.ค.-ต.ค. 2542).
จรูญ กุวานนท์. เลือดหยดแรกของประชาธิปไตย. พระนคร : สำนักพิมพ์สหกิจ, 2493.
แฉล้ม เลี่ยมเพ็ชรรัตน์. เคล็ดลับโหราศาสตร์ฉบับพิสดาร ภาค 3. พระนคร : โรงพิมพ์บริษัทการพิมพ์อโยธยา, 2489.
แฉล้ม เลี่ยมเพ็ชรรัตน์. พฤหัสบดีจักรแบบจีน (ลักจับกะจื๊อ). กรุงเทพฯ : เกษมบรรณกิจ, 2511.
ชาตรี ประกิตนนทการ. “เมรุคราวกบฏบวรเดช: เมรุสามัญชนครั้งแรกกลางท้องสนามหลวง,” ฟ้าเดียวกัน. 5,2 (เม.ย.-มิ.ย 2550).
ชาตรี ประกิตนนทการ. “เมรุคราวปราบกบฎบวรเดช: เมรุสามัญชนครั้งแรกกลางท้องสนามหลวง,” ใน ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร สัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์. กรุงเทพฯ: มติชน, 2552.
ชาญนิคม นายพันตำรวจตรี หลวง “บันทึกชีวประวัติ ตอนกลาง (คราวตกทุกข์ลำบาก)”, ธรรมบรรยายยามยากและชีวประวัติของพันตำรวจตรี หลวงชาญนิคม (ทอง จันทรศร), กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, 2504.
ชัยอนันต์ สมุทรวณิช. 14 ตุลา: คณะราษฎรกับกบฏบวรเดช. กรุงเทพฯ: ชมรมประวัติศาสตร์ ชุมนุมวิชาการอักษรศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2517.
ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์. 2475 และ 1 ปี หลังการปฏิวัติ. กรุงเทพฯ: สถาบันเอเชียศึกษา, เอดิสันเพรสโปรดักส์, 2543.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์. การปฏิวัติสยาม พ.ศ.2475. กรุงเทพฯ: อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2540.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์. ความคิด ความรู้และอำนาจการเมืองในการปฏิวัติสยาม 2475. กรุงเทพฯ : ฟ้าเดียวกัน, 2546.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์, “คำนิยม”,ธงชัย ลิขิตพรสวรรค์. (บก.) สมุดภาพพระยาพหลพลพยุหเสนา ภาค 2 : ปราบกบฏ พ.ศ. 2476. กรุงเทพฯ : ต้นฉบับ, 2558.
นิคม จารุมณี, “กบฏบวรเดช พ.ศ.2476” วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2519.
นครินทร์ เมฆไตรรัตน์, “กบฏบวรเดช: การเมืองของประวัติศาสตร์และประวัติศาสตร์ของการเมือง,” วารสารธรรมศาสตร์ ปี 13 ฉบับที่ 1 มีนาคม 2527.
นิดา (ปราศรัย รัชไชยบุญ). ครั้งหนึ่งยังจำได้. กรุงเทพฯ: บริษัท สี่เกลอ จำกัด, 2526.
ณัฐพล ใจจริง. ขอฝันใฝ่ในฝันอันเหลือเชื่อ. กรุงเทพฯ: ฟ้าเดียวกัน, 2556.
ณัฐพล ใจจริง. “โหรกับการโต้ปฏิวัติ 2475 : แฉล้ม เหลี่ยมเพ็ชรรัตน์กับ ‘76 เทพการเมือง’,” ศิลปวัฒนธรรม 29, 8 (มิ.ย. 2551) น.102-115
ณัฐพล ใจจริง. “กำเนิดระบอบประชาธิปไตยแบบอำนาจจำกัด : ปฏิสัมพันธ์ระหว่างสถาบันทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยไทย 2475-2490,”. ฟ้าเดียวกัน 9, 1 (ม.ค.-มี.ค. 2554), น.117-137.
ณัฐพล ใจจริง. ชีวประวัติของพลเมืองไทย : กำเนิด พัฒนาการและอุปสรรคกับการพิทักษ์ประชาธิปไตย (2475-ปัจจุบัน): ปาฐกถาปรีดี พนมยงค์ ประจำปี พ.ศ. 2556 กรุงเทพฯ : สถาบันปรีดี พนมยงค์, 2556.
“นายหนหวย” (นายศิลปชัย ชาญเฉลิม). เจ้าฟ้าประชาธิปก ราชันผู้นิราศ. พระนคร : โอเดียนสโตร, 2495.
นายหนหวย, เบื้องหลังราชนาวี ปี 76. พระนคร: สำนักิพมพ์สหกิจ, 2493.
ปกเกล้าฯ, พระบาทสมเด็จพระ. “พระราชหัตถเลขาส่วนพระองค์ของพระปกเกล้าฯ ถึง หม่อมเจ้าจิรศักดิ์สุประภาต วันที่ 1 มีนาคม 2476,” , คุณหญิงมณี สิริวรสาร พิมพ์เนื่องในงานพระราชทานเพลิงศพ คุณหญิงมณี.
สิริวรสาร ณ เมรุหลวงหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 1 ธันวาคม 2542, กรุงเทพฯ: แพรว สำนักพิมพ์, 2542.
เปรมจิตร วัชรางกูร. พระปกเกล้ากับชาติไทย. พระนคร: การพิมพ์กรุงเทพฯ, 2489.
แปลก พิบูลสงคราม, จอมพล.“คำปราศรัยของนายกรัฐมนตรีในอภิลักขิตสมัยวันฉลองรัฐธรรมนูญ 2482,”กรมโฆษณาการ. ประมวลคำปราศรัยและสุนทรพจน์ของนายกรัฐมนตรี. พระนคร: พานิชศุภผล, 2483.
แปลก พิบูลสงคราม, จอมพล.“คำปราศรัยของนายกรัฐมนตรีปรับความเข้าใจเกี่ยวแก่ความในคำพิพากษาศาลพิเศษเรื่องกบฎ,” กรมโฆษณาการ. ประมวลคำปราศรัยและสุนทรพจน์ของนายกรัฐมนตรี. พระนคร : พานิชศุภผล, 2483.
ประยูร ภมรมนตรี, พลโท. “คำไว้อาลัยและเบื้องหลังชีวิตการเมืองของร.ท.จงกล ไกรกฤษ์,” พีธีพระราชทานเพลิงศพ ร.ท.จงกล ไกรฤกษ์ ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยาราม วันที่ 15 มกราคม 2513.
ประยูร ภมรมนตรี, พลโท. ชีวิต 5 แผ่นดินของข้าพเจ้า. กรุงเทพฯ: บรรณกิจ, 2518.
ประดิษฐมนูธรรม, หลวง. คำชี้แจงเค้าโครงการเศรษฐกิจและเค้าร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยการประกันความสุขสมบูรณ์ของราษฎรกับเค้าร่างพระราชบัญญัติว่าด้วยการประกอบเศรษฐกิจ. พระนคร : ลหุโทษ, 2476.
ประจักษ์ ก้องกีรติ. และแล้วความเคลื่อนไหวก็ปรากฏ : การเมืองวัฒนธรรมของนักศึกษาและปัญญาชนก่อน 14 ตุลาฯ. นนทบุรี : ฟ้าเดียวกัน, 2556.
“ไทยน้อย”. แม่ทัพบวรเดช. พระนคร: โอเดียนสโตร์, 2492.
ทรงสุจริต นวรัตน์ หม่อมราชวงศ์ และหม่อมราชวงศ์ นิมิตรมงคล นวรัตน์ พรรคการเมืองสยามและต่างประเทศ. พระนคร : โรงพิมพ์เจตนาผล, 2481.
ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์. 2475 และ 1 ปี หลังการปฏิวัติ. กรุงเทพฯ: สถาบันเอเชียศึกษา, 2543.
ธงชัย ลิขิตพรสวรรค์. (บก.) สมุดภาพพระยาพหลพลพยุหเสนา ภาค 2 : ปราบกบฏ พ.ศ. 2476. กรุงเทพฯ : ต้นฉบับ, 2558.
เรื่องของเจ้าพระยามหิธร (กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ตีรณสาร, 2499).
รามรำลึก (พระนคร: ม.ป.ท., ม.ป.ป.).
รวบรวมคำแถลงการณ์และประกาศต่างๆ ซึ่งรัฐบาลของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวแห่งกรุงสยามได้ประกาศแก่ข้าราชการฝ่ายทหาร, พลเรือนและราษฎรทั่วไป รวมเล่ม 1 ถึง 6 แจกในงานพระราชทานเพลิงศพคณะนายทหารและนายตำรวจซึ่งเสียชีวิตในคราวปราบกบฏ พ.ศ.2476 ณ ท้องสนามหลวง วันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2476. พระนคร: โรงพิมพ์ศรีกรุง, 2476.
ยาสุกิจิ ยาตาเบ (เขียน) เออิจิ มูราซิมา และนครินทร์ เมฆไตรรัตน์ (แปล). บันทึกของทูตญี่ปุ่นผู้เห็นเหตุการณ์ปฏิวัติ 2475: การปฏิวัติและการเปลี่ยนแปลงในประเทศสยาม. กรุงเทพฯ : มติชน, 2550.
พิธีพระราชทานเพลิงศพ ร้อยโท จงกล ไกรกฤษ์ (ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยาราม วันที่ 15 มกราคม 2513). พระนคร: ศูนย์การพิมพ์, 2515.
พูนพิศมัยดิศกุล, หม่อมเจ้าหญิง. สิ่งที่ข้าพเจ้าพบเห็น : ประวัติศาสตร์การเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475. กรุงเทพฯ : มติชน,2543.
รำไพพรรณี, สมเด็จพระนางเจ้า. “พระราชบันทึกทรงเล่า,” เบื้องแรกประชาธิปไตย: บันทึกความทรงจำของผู้อยู่ในเหตุการณ์ พ.ศ. 2475-2500. กรุงเทพฯ: สมาคมนักข่าวแห่งประเทศไทย, 2516.
วรรณไวทยากร,พระองค์เจ้า. สุนทรพจน์แสดงต่อหน้าขบวนรถบรรทุกศพวีรชน แจกในงานบำเพ็ญกุศลทักษิณานุปทานศพวีรชนผู้วายชนม์ในคราวปราบกบฎ วันที่ 31 ธันวาคม พ.ศ.2476. พระนคร: โรงพิมพ์ประชาชาติ, 2476.
สุตรจิตร จารุเศรนี ร.ท., ปราบกบฏบนที่ราบสูง. พระนคร : โรงพิมพ์กรมยุทธศึกษาทหารบก, 2476.
“เสาวรักษ์” (ร.ท.จงกล ไกรฤกษ์). ตัวตายแต่ชื่อยัง. พระนคร : เกื้อกูลการพิมพ์, 2508.
สินอนุสรณ์. พิมพ์ในงานศพ นายหลง สินศุข พันเอกพระยาเวหาสยานศิลปสิทธิ์ ณ เมรุวัดมกุฏกษัตริยาราม วันที่ 28 พฤษภาคม 2482. พระนคร : โรงพิมพ์ยิ้มศรี, 2482.
แสง จุละจาริตต์. พันเอก, “แด่ท่านผู้มีพระคุณ,” อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พลเอก จรูญ รัตนกุล เสรีเริงฤทธิ์วันที่ 21 ธันวาคม 2526 วัดพระศรีมหาธาตุวรมหาวิหาร. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์บริษัท เอดิสัน เพรส โปรดักชั่น จำกัด, 2526.
ศรา ภัยพิพัฒน์, นาวาเอก พระยา. ฝันร้ายของข้าพเจ้า. พระนคร : ไทยโฆษณา, 2491.
ศุภสวัสดิ์ วงศ์สนิท สวัสดิวัตน, หม่อมเจ้า. 1 ศตวรรษ ศุภสวัสดิ์. กรุงเทพฯ : อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง, 2543.
ศรัญญู เทพสงเคราะห์. “อนุสาวรีย์ปราบกบฏกับการรำลึกวีรชนผู้พิทักษ์การปฏิวัติ พ.ศ.2475,” ศิลปวัฒนธรรม ป34, 12 (ตุลาคม 2556), น. 112-129.
ศรัญญู เทพสงเคราะห์. “คณะผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ในระบอบใหม่ พ.ศ. 2478-2494: ที่มา แบบแผน และการปรับตัวของสถาบันกษัตริย์ใต้รัฐธรรมนูญ,” ศิลปวัฒนธรรม 33, 9 (กรกฎาคม2555), น. 72-101.
หลวงชาญนิคม, นายพันตำรวจตรี, “บันทึกชีวประวัติ ตอนกลาง (คราวตกทุกข์ลำบาก),” ธรรมบรรยายยามยาก
และชีวประวัติของพันตำรวจตรี หลวงชาญนิคม (ทอง จันทรศร). กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์มหามกุฏ-ราชวิทยาลัย, 2504.
โหมรอนราญ, หลวง. เมื่อข้าพเจ้าก่อการกบฏ. พระนคร: โรงพิมพ์นครชัย, 2492.
“อ.ก.รุ่งแสง”. พ.27 สายลับพระปกเกล้าฯ เล่ม 1. กรุงเทพฯ : ไทยเกษม, 2521.
อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พันตำรวจโท หลวงโหมรอนราญ (ตุ๊ ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา) ณ เมรุวัดตรีทศเทพ วันเสาร์ที่ 5 กุมภาพันธ์ 2520. กรุงเทพฯ : บุญส่งการพิมพ์, 2520.
อนุสรณ์ในการพระราชทานเพลิงศพ อำมาตย์เอก พระยานายกนรชน (เจริญ ปริยานนท์) ณ เมรุวัดระฆังโฆสิตาราม จังหวัดธนบุรี วันอาทิตย์ที่ 18 มีนาคม 2505. พระนคร: โรงพิมพ์การรถไฟ, 2505.
อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พลตรี พระยาพิชัยสงคราม(แก๊ป สรโยธิน). พระนคร: โรงพิมพ์กรมรถไฟ, 2510.
อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พลเรือเอก สินธุ์ กมลนาวิน. พระนคร: โรงพิมพ์กรมสารบรรณทหารเรือ, 2510.
อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ พลตรี พระยาอานุภาพไตรภพ (จำรัส เทพหัสดินทร์ ณ อยุธยา). พระนคร: กรมแผนที่ทหารบก, 2504.
นิคม จารุมณี. “กบฏบวรเดช พ.ศ.2476,” วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร์มหาบัณฑิต จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2519.
ภูธร ภูมะธน. “ศาลพิเศษ พ.ศ.2476 พ.ศ.2478 และ พ.ศ.2481,” , วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2521.
วีณา มโนพิโมกษ์. “ความขัดแย้งภายในคณะราษฎร,” วิทยานิพนธ์อักษรศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาประวัติศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2520.
สมพงษ์ แจ้งเร็ว, พันตำรวจโท. “บทบาทของตำรวจสันติบาลในประวัติศาสตร์การเมืองไทย พ.ศ.2475-2500,” วิทยานิพนธ์รัฐศาสตร์มหาบัณฑิต บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
Nakharin Mektrairat, “A Cultural Explanation of 1932 Political Change in Siam: Power of Narration and national Identity in Thai Politics,” Ph.D. dissertation Submitted to The Graduated school of Asia-Pacific Studies Waseda University,2004, pp. I-II.
B. Rothstein.“Political Institutions: An Overview,” in A New Handbook of Political Science. H. D. K. R.E. Goodin (ed.). (Oxford, Oxford University Press, 1996) , pp.133-166.
Barry R. Weingast, “Rational-Choice Institutionalism,” in Political Science: State of the Discipline. Ira Katznelson and Helen V. Milner (eds.) (New York: W.W.Norton& Company, 2002), pp.660-692.
Benjamin A. Batson, The End of the Absolute Monarchy in Siam. (Singapore : Oxford University Press ,1984.
Federico Ferrara .“The legend of King Prajadhipok : Tall tales and stubborn facts on the seventh reign in Siam,” Journal of Southeast Asian Studies, vol. 43,2012, pp 4-31.
Federico Ferrara. The Political Development of Modern Thailand. (Cambridge : Cambridge University Press, 2015).
James G. March and Johan P. Olsen ,“The New Institutionalism: Organization Factors in Political Life,” American Political Science Review, Vol.78 (1984), pp.734-749.
James G. March and Johan P. Olsen. Rediscovering Institution: The Organizational Basic of Politics. (New York: The Free Press, 1989).
Kathleen Thelen.“How Institutions Evolve,” in Comparative Historical Analysis in the Social Sciences, James Mahoney and Dietrich Rueschemeyer (eds.), (Cambridge: Cambridge University Press, 2003), pp.208-240.
KobkuaSuwanathat-Pian. King, Country and Constitution : Thailand’s Political Development 1932 – 2000. New York : Routledge Curzon, 2003.
KulladaKesboonchoo Mead. The Rise and Decline of Thai Absolutism. New York : Routledge Curzon, 2004.
Landon, Kenneth Perry. Siam in Transition : A Brief Survey of Culture Trends in The Five Years since the Revolution of 1932. (originally published in 1939 by University of Chicago Press) New York: Greenwood Press, 1968.
P. Hall and R. Taylor. “A Political science and the three new institutionalism,” Political Studies Vol. 44, (1996), pp. 936-957.
Sivaram, M. The New Siam in The Making : A Survey of The Political Transition in Siam 1932–1936. Bangkok : Stationers Printing Press, 1936.
T.A. Koelble. “The New Institutionalism in Political Science and Sociology,” Comparative Politics,Vol.27, (1995), pp. 221-244.
Winichakul, Thongchai. “The Changing Landscape of the Past: New Histories in Thailand since 1973,” Journal of Southeast Asian Studies 26, no. 1 (1995): 99-120.
