ความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการการเมืองและ ข้าราชการประจำในประเทศไทยและต่างประเทศ: การศึกษาเพื่อสร้างข้อเสนอแนะบางประการสำหรับประเทศไทย

บทคัดย่อ

     บทความวิจัยนี้ ศึกษาถึงความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำในประเทศไทยและต่างประเทศบางประเทศ โดยมีวัตถุประสงค์สำคัญอยู่ที่การทำความเข้าใจถึงลักษณะความสัมพันธ์ทางอำนาจระหว่างข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำในระบบราชการไทย เปรียบเทียบความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำในต่างประเทศ เพื่อนำเอาประสบการณ์หรือมุมมองจากกรณีศึกษาเหล่านั้นมาพัฒนาเพื่อสร้างข้อเสนอแนะสำหรับประเทศไทย

     ผลจากการศึกษาทำให้เห็นว่าในปัจจุบันความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำไม่สามารถแยกออกจากกันได้ การศึกษาถึงวิวัฒนาการของความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำในกรณีของไทยทำให้เห็นว่าความสัมพันธ์ดังกล่าวมีพลวัตขึ้นอยู่กับสถานการณ์ทางการเมืองของประเทศที่เปลี่ยนแปลงไปในแต่ละช่วงเวลา สำหรับประสบการณ์จากต่างประเทศซึ่งได้เลือกเอาสหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และออสเตรเลียเป็นกรณีศึกษานั้น ได้ช่วยให้เห็นว่าในกรณีของสหรัฐอเมริกาเป็นระบบที่ข้าราชการการเมืองมีความเข้มแข็งและมีบทบาทสำคัญ ซึ่งแนวโน้มในลักษณะนี้ยังดำเนินไปอย่างต่อเนื่อง ในขณะที่ประเทศญี่ปุ่นนั้น เป็นระบบที่ข้าราชการประจำมีความเข้มแข็งมาอย่างยาวนาน แต่ทว่าในระยะหลังมานี้ ได้เห็นถึงความพยายามของฝ่ายการเมืองที่พยายามจะเพิ่มบทบาทของตนเองให้มากขึ้นในการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการประจำ สำหรับประเทศออสเตรเลียแล้ว เป็นระบบที่กระจายอำนาจและเปิดโอกาสให้ส่วนราชการได้มีบทบาทในการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการของตนเอง

     จากการศึกษาจึงทำให้งานวิจัยนี้สรุปว่าแนวทางในการปรับปรุงความสัมพันธ์ระหว่างข้าราชการการเมืองและข้าราชการประจำในบริบทประชาธิปไตยนั้น เราคงไม่สามารถปฏิเสธบทบาทของข้าราชการการเมืองที่มีต่อการบริหารงานบุคคลของข้าราชการประจำได้ แต่ทว่าบทบาทนั้นจะต้องมีความเหมาะสม เป็นธรรม และโปร่งใส ดังนั้น ข้อเสนอแนะในงานศึกษาวิจัยนี้ จึงเสนอให้มีการจำกัดบทบาทของข้าราชการการเมืองให้มีต่อเฉพาะการบริหารงานบุคคลของข้าราชการประจำที่ดำรงตำแหน่งนักบริหารระดับสูงเท่านั้น นอกจากนั้น ในงานศึกษานี้ยังเสนอให้มีการปรับปรุงกระบวนการแต่งตั้งโยกย้ายข้าราชการประจำที่เป็นนักบริหารระดับสูง รวมถึงการปรับปรุงกลไกที่จะช่วยส่งเสริมสนับสนุนให้ระบบการบริหารงานบุคคลของข้าราชการประจำที่ดำรงตำแหน่งนักบริหารระดับสูงมีดุลยภาพที่เหมาะสมมากยิ่งขึ้นด้วย