บทเรียนการเมืองภาคประชาชน ของเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออก
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การพัฒนาอุตสาหกรรมในพื้นที่อุตสาหกรรมมาบตาพุดตั้งแต่ทศวรรษ 2520 ได้สร้างผลกระทบต่อชุมชนในด้านต่างๆ ในพื้นที่ภาคตะวันออกของประเทศไทย ที่สะสมและรุนแรงมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะที่รัฐบาลและภาคส่วนที่เกี่ยวข้องไม่สามารถแก้ไขปัญหาเหล่านั้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ ทำให้ประชาชนในพื้นที่รอบนิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุดและกลุ่มประชาสังคมที่เคลื่อนไหวประเด็นสิ่งแวดล้อมระดับจุลภาคที่กระจายตัวอยู่ในพื้นที่รวมตัวกันเป็นเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออกขึ้น
เครือข่ายฯ ได้เปลี่ยนยุทธวิธีการเคลื่อนไหวต่อสู้จากการใช้พลังมวลชนเคลื่อนไหวในพื้นที่สาธารณะเพียงอย่างเดียวไปสู่การฟ้องร้องต่อศาลปกครอง ซึ่งนำผลสะเทือนจากคำสั่งศาลปกครองประกาศมาบตาพุดและพื้นที่ใกล้เคียงเป็นเขตควบคุมมลพิษและศาลปกครองกลางสั่งระงับโครงการและกิจการที่อาจส่งผลกระทบรุนแรงต่อชุมชน 76 โครงการ ในปี พ.ศ.2552 นอกจากนี้ เครือข่ายฯ ยังใช้ “การเมืองภาคประชาชน” เป็นอัตลักษณ์ในการเคลื่อนไหวเพื่อลดแรงกดดันและการกดทับการเคลื่อนไหวในพื้นที่ และเพื่อสร้างพลังในการเข้าร่วมเครือข่ายของสมาชิก รวมทั้งกระตุ้นให้ประชาชนจัดการสิทธิและกำหนดชีวิตตนเอง ในช่วงเวลาดังกล่าวผู้ประสานงานเครือข่ายได้นำเครือข่ายร่วมเคลื่อนไหวไปกับพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตยด้วย
แม้เครือข่ายจะได้รับการยอมรับจากนักวิชาการและนักเคลื่อนไหวว่ามีศักยภาพและสร้างแรงสะเทือนต่อการกำหนดนโยบายสาธารณะของรัฐ สามารถนำเสนอประเด็นปัญหาที่รัฐบาลละเลยสู่สังคม แต่สำหรับประชาชนในพื้นที่รับรู้ว่ารัฐบาลกุมอำนาจในการตัดสินใจ จึงไม่ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของประชาชนในการตัดสินใจ รัฐไม่เคารพสิทธิชุมชนและสนับสนุนการพัฒนาอุตสาหกรรมตามนโยบายเศรษฐกิจการลงทุน นอกจากนี้ การตั้งคณะกรรมการ 4 ฝ่ายเพื่อแก้ไขปัญหามาบตาพุดยังกลายเป็นกับดัก
ทางการเมืองและเป็นเครื่องมือสร้างความชอบธรรมให้รัฐอีกด้วย
การเมืองภาคประชาชนของเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออกที่เข้าไปเกี่ยวโยงกับพันธมิตรประชาชนเพื่อประชาธิปไตยซึ่งกลายเป็นความขัดแย้งแบ่งสีทางการเมืองในระยะต่อมานั้น ทำให้ประชาชนและมวลชนที่ร่วมเคลื่อนไหวลดความไว้วางใจต่อขบวนการเคลื่อนไหว ไม่เข้าร่วมการเคลื่อนไหว และทำให้การเมืองภาคประชาชนของเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออกถอยห่างออกจาก “ประชาชน” ที่เป็นฐานรากของการเคลื่อนไหว และนำไปสู่การคลายตัวของการเคลื่อนไหวไปในที่สุด
Article Details
@ 2020 King Prajadhipok's Institute The Government Complex Commemorating All Right Reserved.
เอกสารอ้างอิง
ผาสุก พงษ์ไพจิตร. 2543. วิถีชีวิต วิถีสู้ ขบวนการประชาชนร่วมสมัย. กรุงเทพฯ : ตรัสวิน (ซิลค์เวอร์มบุค).
จิรสิริ ชมกรด. 2552. มาตรการทางกฎหมายในการป้องกันและการควบคุมมลพิษทางอากาศจากโรงงานอุตสาหกรรมปิโตรเคมี : กรณีศึกษานิคมอุตสาหกรรมมาบตาพุด. วิทยานิพนธ์ นิติศาสตรมหาบัณฑิต. กรุงเทพฯ : คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
ไชยรัตน์ เจริญศิลป์โอฬาร. 2549. วาทกรรมการพัฒนา : อำนาจ ความรู้ ความจริง เอกลักษณ์ และความเป็นอื่น. กรุงเทพฯ : วิภาษา.
ชูชัย ศุภวงศ์ และยุวดี คาดการณ์ไกล (บรรณาธิการ). 2541. ประชาสังคม : ทรรศนะนักคิดในสังคมไทย. กรุงเทพฯ : มติชน.
เดชรัต สุขกำเนิด และคณะ. 2544. นโยบายสาธารณะเพื่อสุขภาพ : การวิเคราะห์ระบบการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพ. นนทบุรี : สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข.
ธีรยุทธ บุญมี. 2536. สังคมเข้มแข็ง. กรุงเทพ : มิ่งมิตร.
ธีรยุทธ บุญมี. 2547. โรดแมปประเทศไทย : บทบาทคุณูปการของการเมืองภาคประชาชน. กรุงเทพฯ : สายธาร.
นราพร อินทร์แดนดอน. 2556. ขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมเพื่อสิทธิชุมชน : ศึกษากรณีการเคลื่อนไหวของเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออก ในจังหวัดระยอง. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตร์มหาบัณฑิต สาขาชนบทศึกษาและการพัฒนา กรุงเทพฯ : สำนักบัณฑิตอาสาสมัคร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
นภาพร อติวานิชยพงศ์. ม.ป.ป.. การใช้ทฤษฎีขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมในการศึกษาสังคมไทย. ในวิชาทฤษฎีสังคมศาสตร์ว่าด้วยการพัฒนา. กรุงเทพฯ : สำนักบัณฑิตอาสาสมัคร. มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์. (อัดสำเนา).
นิติรัตน์ ทรัพย์สมบูรณ์. 2550. เอ็มเอสทีบราซิล ขบวนการแรงงานชนบทไร้ที่ดิน. กรุงเทพฯ : แก่นจันทร์.
ประภาส ปิ่นตบแต่ง. 2541. การเมืองบนท้องถนน 99 วันสมัชชาคนจน. กรุงเทพฯ : ต้นตำรับ.
ประภาส ปิ่นตบแต่ง. 2551. ก่อนภาคประชาชนล่มสลาย. กรุงเทพฯ : way of book.
ประภาส ปิ่นตบแต่ง. 2552. กรอบการวิเคราะห์การเมืองแบบทฤษฎีขบวนการทางสังคม. เชียงใหม่ : มีดีไซน์.
รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์. 2548. เศรษฐศาสตร์รัฐธรรมนูญ : บทวิเคราะห์รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 เล่มที่ 1 และ เล่ม 3. กรุงเทพฯ : มติชน.
สมฤดี นิโครวัฒนยิ่งยง. บรรณาธิการ. 2552. ธรรมาภิบาลสิ่งแวดล้อมมาบตาพุด. กรุงเทพ : ส.เจริญการพิมพ์.
สมเกียรติ พงษ์ไพบูลย์. 2546. การเมืองภาคประชาชน :พลวัตและการประเมิน. ใน ถวิลวดี บุรีกุล และคณะ บรรณาธิการ. 5 ปีของการปฏิรูปการเมืองตามรัฐธรรมนูญ. กรุงเทพฯ : ไฟน์เน็กซ์.
เสกสรรค์ ประเสริฐกุล. 2552. การเมืองภาคประชาชนในระบอบประชาธิปไตยไทย. พิมพ์ครั้งที่ 2, กรุงเทพฯ : วิภาษา
สุจิต บุญบงการ. 2531. การมีส่วนร่วมทางการเมืองของไทย. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
สถาบันพระปกเกล้า. 2553. งานศึกษาการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืน ในหลักสูตรการเสริมสร้างสังคมสันติสุข สถาบันพระปกเกล้า.
สำนักงานศาลปกครองระยอง. 2552. คำพิพากษาศาลปกครองระยอง เมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2552 กรณีคดีฟ้องรองคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ คดีหมายเลขดำที่ 192/2550 และคดีหมายเลขแดงที่ 32/2552. (อัดสำเนา).
เอนก เหล่าธรรมทัศน์. 2543. การเมืองของพลเมือง : สู่สหัสวรรษใหม่. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ : โครงการจัดพิมพ์คบไฟ.
เอนก เหล่าธรรมทัศน์. 2551. การเมืองภาคพลเมือง. กรุงเทพฯ : สำนักพิมพ์คณะรัฐมนตรีและราชกิจจานุเบกษา.
สุธี ประศาสน์เศรษฐ. 2540. แปดบัญญัติว่าด้วยสมัชชาคนจน. วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองเพื่อชุมชน. (1) เมษายนน. 94 – 101.
อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์. 2549. มือที่สาม ในประวัติศาสตร์การเมืองไทย. กรุงเทพฯ : คบไฟ.
การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย. ปัญหามาบตาพุด. จาก http://www.ieat.go.th/ieat/index.phpoption=com_content&view=article&id=154&Itemid=157&lang=th สืบค้นเมื่อ 12 กรกฎาคม 2553.
คลังจังหวัดระยอง. (2554). บทวิเคราะห์ ผลิตภัณฑ์มวลรวมจังหวัดระยอง 2552 – ฉบับเผยแพร่. จาก http://Klang.cgd.or.th/ryg สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2554.
ประภาส ปิ่นตบแต่ง และ กฤษฎา บุญชัย. (2003) ยุทธวิธีคนจนกับการต่อสู้เชิงนโยบาย บทเรียนและประสบการณ์การเคลื่อนไหวทางสังคม และการเมืองของภาคประชาชนในช่วงหลังวิกฤติเศรษฐกิจ (2540-2545). สืบค้นเมื่อ 2 กันยายน 2552, จาก http://v1.midnightuniv.org/midfrontpage/newpage82.html
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. (2554) รายงานการศึกษา การพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคใต้. จาก http://www.nesdb.go.th/Portals/0/news/academic/data_0227120312.pdf สืบค้นเมื่อ 30 มกราคม 2555.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 5 พ.ศ. 2525-2529 ส่วนที่ การพัฒนาพื้นที่เฉพาะและการพัฒนา เมือง – บทที่ 2 การพัฒนาพื้นที่สาม จังหวัดชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก น. 124 และ แผนพัฒนาพื้นที่บริเวณชายฝั่งทะเลตะวันออก บทที่ 4 น. 311-316 จาก (http://www.nesdb.go.th) http://www.nesdb.go.th/portals/0/news/plan/p6/M10_4.doc สืบค้นเมื่อ 15 กรกฏาคม 2555.
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. 30 ก.ย. 52 สั่งระงับ 76 โครงการ “มาบตาพุด” 4 แสนล้าน-ศาลปกครอง ชี้ก่อมลพิษ. จาก http://www.onep.go.th/ index.php?option=com_content&view=article&id=1075&catid=72:2010-10-08-06-35-05&Itemid=266 สืบค้นเมื่อ 12 กรกฎาคม 2553
สำนักงานเลขาธิการคณะรัฐมนตรี. มติคณะรัฐมนตรี เรื่อง การพัฒนาพื้นที่ชายฝั่งทะเลภาคตะวันออก มติวันที่ 25 พฤศจิกายน 2523. จาก htt://www.cabinet.soc.go.th สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2554.
สำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. ศาลปกครองชี้โครงการก่อมลพิษ ให้ระงับ 76 โครงการ. จาก http://www.onep.go.th/index.php?option=com_content&view=article&id=1075&catid=72:2010-10-08-06-35-05&Itemid=266 สืบค้นเมื่อ 20 ตุลาคม 2553.
มูลนิธิสถาบันศึกษานโยบายสาธารณะ. เหลียวมองมาบตาพุด สารสนเทศเพื่อการจัดตั้งศูนย์เฝ้าระวังสิ่งแวดล้อมและ สุขภาพประชาชนเขตอุตสาหกรรมมาบตาพุด. จาก http://www.mtp.rmutt.ac.th/ สืบค้นเมื่อ 1 เมษายน 2554
เจริญ เดชคุ้ม, ชาวบ้าน อดีตประธานชุมชน ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. (19 มิถุนายน 2553, 20 มกราคม 2554 และ 17 เมษายน 2555). สัมภาษณ์.
ธงชัย พรมนาค. ชาวบ้านชุมชนบ้านบน ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. (21 มกราคม 2554 และ 12 พฤษภาคม 2555). สัมภาษณ์.
นิคม จันทร์หอม. ชุมชนคลองน้ำหู ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. (13 พฤษภาคม 2555). สัมภาษณ์.
น้อย ใจตั้ง, ชาวบ้าน สมาชิกในเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออก ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. (30 กันยายน 2553, 21 มกราคม 2554 และ 26 พฤษภาคม 2555). สัมภาษณ์.
เพ็ญโฉม แซ่ตั้ง.ผู้อำนวยการ มูลนิธิบูรณะนิเวศ. อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี. (16 กุมภาพันธ์ 2558). สัมภาษณ์.
สมพร เพ็งค่ำ.นักวิจัย สถาบันวิจัยสังคม. จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กรุงเทพฯ. (25 กุมภาพันธ์ 2558). สัมภาษณ์.
สุทธิ อัชฌาศัย. ผู้ประสานงานเครือข่ายประชาชนภาคตะวันออก ตำบลบ้านแลง อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. (เสียชีวิตเมื่อ 15 กรกฎาคม 2557) (9 มกราคม 2553 และ 19 มิถุนายน 2554). สัมภาษณ์.
อารมณ์ สดมณี. ชาวบ้าน ภรรยาพนักงานโรงงานในนิคม ตำบลมาบตาพุด อำเภอเมือง จังหวัดระยอง. ปัจจุบันย้ายไปอยู่ จังหวัดจันทบุรี (17 มกราคม 2553 และ 7 พฤษภาคม 2554). สัมภาษณ์.
Alonso, Angela and Costa, Valeriano. 2010. Environmental activism in Brazil: the rise of a social movement, In Thompson, Lisa and Tapscott, Chris. 2010. Citizenship and Social Movement. New York : Zed Books.
Held, David. 2006. Models of Democracy. Cambridge: Polity Press.
Mathews, F. David. 1999. Politics for People : Finding a Responsible Public Voice. 2nd ed. Ohio : Ketterring Foundation.
Partha Chatterjee. 2004. The Politics of The Governed : Reflections on Popular Politics in Most of the World. NY : Columbia University Press.
Ringen, Stein. 2007. What Democracy Is For : On Freedom and Moral Government. Princeton University Press.
Tilly, Charles. 2010. Regimes and Repertoires. Chicago, IL: University of Chicago Press.
Kothari, Rajni, 1984. The Non-political Process, Economic and Political Weekly. 19 (5): 216-224. (Feb 4, 1984), 216-224.
Pasuk Phongpaichit. Social Movement in Thailand. Paper presented at International Conference on Thailand Studies, Nakhon Phanom, January 2002.
Timothy Forsyth 2001. Environmental Social Movements in Thailand : How Important is Class?, Asian Journal of Social Science. 29 (1): 35-51.
