การสร้างความร่วมมือของท้องถิ่นในการส่งเสริมกิจกรรมผู้สูงอายุ เพื่อการอนุรักษ์และประยุกต์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมหมอลำสินไซ

บทคัดย่อ

           บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาประวัติความเป็นมาของหมอลำสินไซชุมชนบ้านห้วยหว้า ตำบลโนนฆ้อง อำเภอบ้านฝาง จังหวัดขอนแก่น (2) ศึกษาผลกระทบและการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมสูงวัยของคณะหมอลำสินไซชุมชนบ้านห้วยหว้า (3) ศึกษาแนวทางการสร้างความร่วมมือขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการส่งเสริมกิจกรรมผู้สูงอายุในการอนุรักษ์และประยุกต์ใช้มรดกภูมิปัญญาหมอลำสินไซ และ (4) ให้ข้อเสนอแนะในเชิงนโยบายแก่ภาคีที่เกี่ยวข้องในการอนุรักษ์หมอลำสินไซ โดยเป็นการศึกษาเชิงคุณภาพด้วยกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม (Participatory Action Research : PAR) 
          ผลการศึกษาพบว่า ประวัติความเป็นมาของหมอลำสินไซ ชุมชนบ้านห้วยหว้า เกิดขึ้นราว พ.ศ. 2500 ในหมู่บ้านมีคณะหมอลำสินไซ 2 คณะ คือ คณะบู่บันเทิงศิลป์และคณะชารีบันเทิงศิลป์ ราวปี พ.ศ. 2508 หมอลำสินไซได้เริ่มหมดความนิยมและเข้าสู่ยุคหมอลำเพลิน โดยมีการก่อตั้งคณะหมอลำเพลินถึง 3 คณะ ข้อสังเกตที่ได้จากประวัติศาสตร์ท้องถิ่น 1) ชุมชนบ้านห้วยหว้าถือเป็นชุมชนแห่งหมอลำอย่างแท้จริง 2) หมอลำคือกิจกรรมสำคัญในการส่งเสริมและพัฒนาเยาวชนในอดีต 3) หมอลำกับการเสริมสร้างรายได้ ของคนในชุมชนในอดีต 4) การเปิดโลกทัศน์จากการเดินทางไปแสดงหมอลำในที่ต่างๆ สำหรับผลกระทบ และการเปลี่ยนแปลงสู่สังคมสูงวัยของคณะหมอลำสินไซ ได้แก่ ผลกระทบของสังคมผู้สูงวัยต่อหมอลำสินไซ 1) ปัญหาสุขภาพของผู้สูงวัยที่เป็นหมอลำสินไซ 2) การไม่ยอมรับและความไม่พร้อมของผู้สูงอายุที่มีต่อหมอลำสินไซ 3) ทัศนคติของคนในครอบครัวศิลปินหมอลำสินไซที่ไม่ต้องการให้แสดง 4) การรวมกลุ่มของผู้สูงอายุด้านหมอลำในพื้นที่ไม่เคยมีมาก่อน 5) การห่างหายจากความเป็นหมอลำทำให้หลงลืมบทกลอน 6) ทัศนคติด้านลบของกลุ่มผู้สูงอายุหมอลำสินไซที่มีต่อเด็กและเยาวชนรุ่นใหม่ 7) ทัศนะเชิงบวกของเยาวชนต่อกลุ่มผู้สูงอายุหมอลำสินไซ 8) หน่วยงานที่เกี่ยวข้องขาดความชัดเจนในการแสดงบทบาทเพื่อการอนุรักษ์มรดกและประยุกต์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมหมอลำสินไซ 9) ข้อกังวลด้านงบประมาณในการส่งเสริมกิจกรรมผู้สูงอายุเพื่อการอนุรักษ์และประยุกต์มรดกภูมิปัญญา
ทางวัฒนธรรม 10) การขาดแกนนำสำคัญในการขับเคลื่อนกิจกรรมเพื่อการอนุรักษ์และประยุกต์มรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในพื้นที่          
          แนวทางการสร้างความร่วมมือขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการส่งเสริมกิจกรรมผู้สูงอายุ คือ 1) การสืบค้นข้อมูลทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่น 2) กระบวนการสร้างความตระหนักและความสำคัญในประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมท้องถิ่น 3) การระดมความคิดและวางแผนเกี่ยวกับแนวทางการอนุรักษ์และประยุกต์หมอลำสินไซ โดยเน้นภาคีเครือข่ายเป็นฐาน 4) การปฏิบัติการที่เป็นรูปธรรมของภาคีเครือข่าย 5) การสรุปผลการดำเนินกิจกรรมร่วมกัน
          ข้อเสนอแนะในเชิงนโยบายแก่ภาคีที่เกี่ยวข้องในการอนุรักษ์หมอลำสินไซ 1) ด้านการสร้างความร่วมมือในการจัดการท่องเที่ยวท้องถิ่นโดยใช้ทุนทางวัฒนธรรมเป็นฐาน 2) ด้านการยกระดับกิจกรรมด้านภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมในระดับจังหวัดและระดับตำบล 3) การจัดทำแผนพัฒนามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมระดับท้องถิ่น 4) ด้านการเชื่อมโยงเครือข่ายกิจกรรมการอนุรักษ์และประยุกต์หมอลำสินไซ