หลักเสรีภาพการชุมนุมสาธารณะในบริบทประเทศไทย

บทคัดย่อ

เสรีภาพในการชุมนุมสาธารณะของประเทศไทย มีกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ด้วยกัน 3 ระดับ คือกฎหมายระหว่างประเทศ รัฐธรรมนูญ และกฎหมายการชุมนุมสาธารณะ โดยในส่วนกฎหมายระหว่างประเทศได้แก่ กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (ICCPR) ซึ่งประเทศไทยรับเป็นภาคีและผูกพันเมื่อวันที่ 27 ตุลาคม 2539 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่วันที่ 30 มกราคม 2540 เป็นต้นมา สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญไทย ฉบับปี 2560 มาตรา 44 วรรคแรกระบุว่า เสรีภาพในการชุมนุมจะได้รับการรับรอง หากเป็นการชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธ บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) พัฒนาการการชุมนุมสาธารณะของประเทศไทย และ 2) วิเคราะห์หลักเสรีภาพการชุมนุมสาธารณะในบริบทประเทศไทย ภายใต้บริบทรัฐธรรมนูญ พ.ศ.2560 และพระราชบัญญัติการชุมนุมสาธารณะ พ.ศ.2558 บังคับใช้ โดยบทความนี้เน้นการศึกษาจากเอกสาร และคำพิพากษาที่เกี่ยวข้องกับการชุมนุมสาธารณะ พบว่า คำว่า “ชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธ” คือ การชุมนุมที่มุ่งแสดงพลังแห่งการเรียกร้องที่บริสุทธิ์ เป็นการแสดงพลังอันเริ่มต้นจากความต้องการภายในจิตใจ มิใช่พลังที่แสดงออกมาจากอาวุธใด ๆ และคำว่า “ปราศจากอาวุธ” คือ การชุมนุมมุ่งที่จะใช้พลังแห่งเจตจำนงอันแน่วแน่ในการเรียกร้องสิ่งที่ประสงค์แทนการใช้อาวุธหรือระดมมวลชนเพื่อสร้างความเสียหาย ดังนั้นหลักเกณฑ์ที่จะใช้ในการพิจารณาว่าการชุมนุมที่เกิดขึ้นในแต่ละครั้งในประเทศไทยจะเป็นการชุมนุมโดยสงบและปราศจากอาวุธหรือไม่ ควรพิจารณาว่า การชุมนุมดังกล่าวเป็นไปโดยมีการกระทบสิทธิของสาธารณชนหรือไม่ ถ้าหากมีการกระทบสิทธิของสาธารณชนแล้ว ก็ไม่ถือว่าเป็นการชุมนุมโดยสงบหรือไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ