แนวทางการพัฒนาตัวชี้วัดและกระบวนการประเมิน ITA

บทคัดย่อ

การประเมิน ITA เป็นกลไกสำคัญในการป้องกันการทุจริตในภาครัฐโดยกำหนดไว้ในแผนงานด้านการป้องกันการทุจริตในระดับประเทศ และเป็นการประเมินเพื่อให้หน่วยงานภาครัฐทราบสถานะการดำเนินงานด้านความโปร่งใสและคุณภาพการให้บริการประชาชน บทความนี้ศึกษาตัวชี้วัดและกระบวนการในการประเมิน ITA ศึกษาการนำผลการประเมิน ITA ไปปรับปรุงการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐ และให้ข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการประเมิน ITA การวิจัยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหารระดับอาวุโสและผู้ปฏิบัติงานของหน่วยงานที่เข้าร่วมการประเมินและกลุ่มที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการประเมิน จากการวิจัยพบว่า การประเมินสะท้อนการดำเนินงานด้านความโปร่งใสและคุณภาพการดำเนินงานของหน่วยงานได้เพียงบางส่วนเท่านั้น แบบวัดการรับรู้ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายใน (IIT) และ แบบวัดการรับรู้ของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียภายนอก (EIT) เป็นการวัดการรับรู้ของผู้ส่วนได้ส่วนเสียเกี่ยวกับการดำเนินงานของหน่วยงาน ซึ่งการรับรู้มีการเปลี่ยนแปลงและเกิดความคลาดเคลื่อนได้ อีกทั้งคำถามชุดเดียวกันไม่เหมาะสมที่จะใช้วัดการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐซึ่งเป็นคนละประเภท สำหรับแบบวัดการเปิดเผยข้อมูลสาธารณะ (OIT) ซึ่งเป็นการประเมินระดับการเปิดเผยข้อมูลของหน่วยงานพิจารณาจากความครบถ้วนตามองค์ประกอบของข้อมูลเป็นหลัก แต่ไม่ได้พิจารณาถึงคุณภาพของข้อมูลและการนำข้อมูลไปใช้ประโยชน์ นอกจากนี้ การประเมินยังมีปัญหาด้านกระบวนการจัดเก็บข้อมูลซึ่งส่งผลต่อความน่าเชื่อถือของผลการประเมินอีกด้วย บทความนี้ได้ให้ข้อเสนอแนะในการปรับปรุงตัวชี้วัดและกระบวนการประเมินในหลายประเด็น คณะกรรมการ ป.ป.ช. ควรปรับปรุงคำถามในแบบวัด IIT และ แบบวัด EIT ให้ชัดเจนและเข้าใจง่าย อธิบายหน่วยวิเคราะห์ให้ชัดเจนว่าต้องการวัดหน่วยงานระดับใด รวมทั้งควรใช้คำถามคนละชุดแยกตามประเภทของหน่วยงาน นอกจากนี้ ควรให้หน่วยงานกลางเป็นผู้กำหนดสัดส่วนผู้ตอบแบบวัด IIT และแบบวัด EIT และควรกำหนดสัดส่วนผู้ตอบแบบสำรวจให้ครอบคลุมทุกภารกิจหลักของหน่วยงาน สำหรับแบบวัด OIT ควรพิจารณาที่คุณภาพและรายละเอียดของข้อมูลที่เปิดเผยด้วย นอกจากนี้ ควรปรับปรุงวิธีการถ่วงน้ำหนักของแต่ละเครื่องมือ โดยแบบวัด OIT ควรใช้เกณฑ์เดียวกันกับ แบบวัด IIT และ แบบวัด EIT คือ 0 – 100 คะแนน และเปลี่ยนวิธีการถ่วงน้ำหนัก เป็นแบบวัด IIT ร้อยละ 33, แบบวัด EIT ร้อยละ 33, และ แบบวัด OIT ร้อยละ 33 โดยผลรวมของคะแนนแบบสำรวจที่ถ่วงน้ำหนัก คิดเป็นคะแนนเต็ม 100 คะแนนเช่นเดิม นอกจากการใช้เครื่องมือทั้ง 3 เครื่องมือในการประเมิน ITA แล้ว ควรพิจารณาข้อมูลเชิงคุณภาพประกอบการประเมินด้วย เช่น การเข้าสังเกตการณ์ช่วงการจัดเก็บข้อมูล เพื่อให้การประเมินมีความโปร่งใสและสามารถใช้เป็นเครื่องมือที่สะท้อนการดำเนินงานของหน่วยงานภาครัฐได้อย่างแท้จริง