การปรับเปลี่ยนแนวทางการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

บทคัดย่อ

ประเทศไทยเป็นสังคมสูงอายุอย่างสมบูรณ์ตั้งแต่ปี พ.ศ.2565 จากการมีประชากรสูงอายุมากกว่าร้อยละ 20 ของประชากรทั้งหมด การเปลี่ยนแปลงนี้ส่งผลต่อการบริหารงานของรัฐบาลทั้งส่วนนโยบายชาติและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) เพื่อการรับมือต่อการเปลี่ยนแปลงทางโครงสร้างประชากรและการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมอันมีผลต่อคุณภาพชีวิตผู้สูงวัย บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลกระทบต่อการปรับเปลี่ยนแนวทางการพัฒนาของ อปท. ด้านการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ และ 2) วิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุโดย อปท. ด้านส่งเสริมการทำงานให้แก่ผู้สูงอายุได้อย่างเหมาะสม (Elderly Job Opportunity) และส่งเสริมการเรียนรู้ตามความสนใจตลอดช่วงชีวิต (Lifelong Learning) การศึกษานี้ใช้การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมเพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันกับภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับ อปท. และผู้สูงอายุในพื้นที่ คือ เทศบาลตำบลหนองลาน จังหวัดกาญจนบุรี และองค์การบริหารส่วนตำบล (อบต.) ตลาดใหม่ จังหวัดอ่างทอง ผู้ให้ข้อมูลจำนวน 54 ราย เก็บข้อมูลตั้งแต่เดือนพฤศจิกายน 2565-ธันวาคม 2566 และใช้การวิเคราะห์ข้อมูลแบบวิเคราะห์เนื้อหา

ผลการวิจัยพบว่า 1) ปัจจัยที่ส่งผลต่อการปรับเปลี่ยนแนวทางการพัฒนาของ อปท. เกิดขึ้นทั้งในระดับ
มหภาคและระดับท้องถิ่น ได้แก่ การมีวาระและเป้าหมายการพัฒนาต่างๆ จากองค์การระหว่างประเทศและภาคส่วนที่เกี่ยวข้องอันสอดคล้องกับนโยบายหลักของรัฐบาลไทยเป็นตัวผลักดัน รวมถึงการเปลี่ยนแปลงทางสังคมและเทคโนโลยี ตลอดจนประสบการณ์ ความรู้ความเข้าใจและการเข้าถึงข้อมูลที่มากขึ้นของ อปท. ถือเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อการเปลี่ยนแปลง และ 2) การเปลี่ยนแปลงแนวคิดการบริหารงานของ อปท. จากเดิมเน้นการพัฒนาเพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ บนฐานแนวคิดที่ว่าผู้สูงอายุคือกลุ่มที่ต้องได้รับการดูแลและเป็นวัยพึ่งพิง มาสู่แนวคิดที่แสดงวิสัยทัศน์ว่าผู้สูงวัยคือกำลังสำคัญในการพัฒนาเศรษฐกิจของชุมชนและประเทศชาติ และรูปแบบการทำงานที่กลายมาสู่การทำงานแบบเครือข่ายความร่วมมือ ขณะที่ “โรงเรียนผู้สูงอายุ” ถูกพัฒนาให้เป็นศูนย์กลางและกลไกการส่งเสริมคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ ซึ่งเดิมเป็นเสมือนหน่วยงานจัดตั้งขึ้นเพื่อตอบสนองนโยบายจากส่วนกลางของ อปท. หากปัจจุบัน อปท. บริหารจัดการโรงเรียนผู้สูงอายุภายใต้โครงสร้างหน้าที่ที่หลากหลายมากขึ้น มีวัตถุประสงค์ที่ชัดเจนทั้งด้านการเรียนรู้ตลอดชีวิตผ่านการถ่ายทอดองค์ความรู้ การส่งเสริมอาชีพ รวมถึงการพัฒนาระบบการพึ่งพาตนเองด้านสวัสดิการต่างๆ ของชุมชนโดยใช้การมีส่วนร่วมกับประชาชนในพื้นที่และหน่วยงานต่างๆ อันสะท้อนถึงการทำงานเชิงรุกและครอบคลุมหลายมิติการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุอย่างรอบด้านมากขึ้น