ผันผวน ค่อยเป็นค่อยไป หรือแทบไม่เปลี่ยนแปลง ? การศึกษาเบื้องต้นว่าด้วยทฤษฎีการเว้นวรรคของดุลยภาพ กับงบประมาณรายจ่ายของประเทศไทยระหว่างปี พ.ศ. 2503-2565
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
แนวคิดและทฤษฎีรวมทั้งการวิจัยที่ผ่านมาเชื่อว่าการเปลี่ยนแปลงของงบประมาณรายจ่ายประจำปีเป็นไปแบบค่อยเป็นค่อยไป อย่างไรก็ดี การวิจัยในปัจจุบันชี้ให้เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงของงบประมาณรายจ่ายในระยะยาวนั้นมีความคงที่แน่นิ่งหรือแถบไม่เปลี่ยนแปลง แต่ในบางเวลาท่ามกลางความแน่นิ่งดังกล่าวมักจะเกิดความผันผวนหรือการเปลี่ยนแปลงอย่างรุนแรงเกิดขึ้น กล่าวคือมิได้เปลี่ยนแปลงในระดับที่เหมาะสมและทันการณ์กับสภาพแวดล้อมทางการเมือง สังคม และเศรษฐกิจ หรือสะท้อนความต้องการของประชาชนแต่อย่างใด ซึ่งการเปลี่ยนแปลงของงบประมาณที่มีลักษณะเด่นทั้งสองประการนี้เป็นไปตามทฤษฎีที่เรียกว่าทฤษฎีการเว้นวรรคของดุลยภาพที่เป็นไปตามพื้นฐานการตัดสินใจด้วยความเป็นเหตุเป็นผลแบบจำกัดและตัวแบบถังขยะ อนึ่ง เพื่อพรรณนาการเปลี่ยนแปลงของงบประมาณรายจ่ายในระยะยาวของประเทศไทยการวิจัยนี้จึงตั้งคำถามว่า “การเปลี่ยนแปลงของงบประมาณรายจ่ายประจำปีในระยะยาวของประเทศไทยมีลักษณะอย่างไร และการเปลี่ยนแปลงงบประมาณในแผนงานใดที่มีความผันผวนมากกว่าแผนงานอื่นๆ” โดยการจัดเก็บข้อมูลงบประมาณรายจ่ายประจำปีรายหน่วยงานหรือรายกระทรวงตั้งปีงบประมาณ พ.ศ.2503-2565 แล้วใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมานวิเคราะห์ข้อมูลงบประมาณดังกล่าว ซึ่งจากผลวิเคราะห์ข้อมูล พบว่างบประมาณรายจ่ายรายหน่วยงานของประเทศไทยมิได้เปลี่ยนแปลงแบบค่อยเป็นค่อยไป แต่มีการเปลี่ยนแปลงไปตามที่ทฤษฎีการเว้นวรรคของดุลยภาพ ยกเว้นเพียงรายจ่ายของกระทรวงต่างประเทศ กระทรวงแรงงาน และกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ทั้งนี้ หน่วยงานหรือแผนงานที่พบความผันผวนของงบประมาณรายจ่ายอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ได้แก่ งบรัฐวิสาหกิจ งบกลาง และงบยุทธศาสตร์จังหวัด ซึ่งเป็นงบประมาณที่ครอบคลุมหลายพื้นที่และหลายประเด็นปัญหา หรือไม่ได้พุ่งเป้าเพื่อนโยบายใดนโยบายหนึ่งเป็นการเฉพาะ ทั้งนี้ เพื่อให้การเปลี่ยนแปลงของงบประมาณรายจ่ายสะท้อนถึงความต้องการของประชาชนหรือในระดับที่เหมาะสมและทันการณ์นั้น การส่งเสริมบทบาทของกลุ่มเครือข่ายผู้ผลักดันนโยบายเพื่อให้เป็นผู้เฝ้าดูความเป็นไปของประเด็นและนโยบายสาธารณะอย่างใกล้ชิด รวมทั้งสามารถแลกเปลี่ยนความคิดเห็นกับผู้กำหนดนโยบายหรือตัวแสดงต่างๆ ในระบบการเมืองได้ตามครรลองประชาธิปไตย อาจช่วยเพิ่มการกระจาย วิเคราะห์ และสังเคราะห์ข้อมูลในประเด็นนโยบายได้กว้างขวางและมีประสิทธิภาพมากขึ้น ซึ่งในท้ายที่สุดจะสามารถลดระดับความคงที่แน่นิ่งหรือความผันผวนรุนแรงของงบประมาณรายจ่าย กล่าวคือส่งเสริมให้ระบบการเมืองตอบสนองต่อสภาพแวดล้อมและความต้องการของประชาชนผ่านระบบงบประมาณได้อย่างเหมาะสมและทันการณ์ได้มากขึ้นไม่มากก็น้อย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
@ 2020 King Prajadhipok's Institute The Government Complex Commemorating All Right Reserved.
เอกสารอ้างอิง
ภาษาไทย
กฤติญดา เกิดลาภผล. (2562). มาตรการทางกฎหมายเพื่อควบคุมการบริหารงบประมาณแผ่นดินประเภทงบกลาง รายการเงินสำรองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็น. วารสารการจัดการสมัยใหม่, 17(1), 56–73.
โกสินทร์ เตชะนิยม และเฉลิมชัย กิตติศักดิ์นาวิน. (2564). ทำไมรายจ่ายสาธารณะด้านสาธารณสุขจึงไม่สามารถปรับปรุงผลลัพธ์ทางสาธารณสุขในกลุ่มประเทศรายได้ปานกลางและต่ำ. วารสารเครือข่ายบัณฑิตศึกษามหาวิทยาลัยราชภัฏภาคเหนือ, 11(2), 1–14.
ณรงค์ฤทธิ์ หอมอ่อน. (2562). การพัฒนาการดำเนินงานตามกระบวนการงบประมาณของไทย. วารสารสถาบันวิชาการป้องกันประเทศ, 10(3), 99–108.
ดิเรก ปัทมสิริวัฒน์ และพิชิต รัชตพิบุลภพ. (2559). การจัดสรรงบประมาณรายจ่ายระดับกรมของรัฐบาลไทย. วารสารบัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยราชภัฎวไลยลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์, 10(3), 227–244.
เดชาวัต คงคาน้อย, บรรพต วิรุณราช, และธีทัต ตรีศิริโชติ. (2562). แนวทางการจัดสรรงบประมาณผู้สูงอายุที่เหมาะสมของประเทศไทย. วารสารการเมือง การบริหาร และกฎหมาย, 12(2), 237–261.
พิชิตชัย กิ่งพวง. (2566). การศึกษาปัจจัยเชิงสถาบันและระบบการเมืองที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของรายจ่ายสาธารณะด้านการศึกษาระหว่างปี พ.ศ. 2541-2562. วารสารสถาบันพระปกเกล้า, 21(1),
–85.
ไพศาล บรรจุสุวรรณ์. (2563). ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการเปลี่ยนแปลงงบประมาณทหารของไทยในสองทศวรรษ พ.ศ. 2543 – 2562. วารสารรัฐศาสตร์และรัฐประศาสนศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่, 11(1), 35–62.
มนตรี โสคติยานุรักษ์ และเบญจพล เรียบร้อย. (2562). ผลกระทบของการใช้จ่ายงบประมาณภาครัฐต่อความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจไทย. วารสารการเมือง การบริหาร และกฎหมาย, 11(2), 555–582.
ศิวิไล ชยางกูร. (2562). งบประมาณรายจ่ายแผ่นดินกับการแก้ปัญหาความยากจน. ใน ภูมิฐาน รังคกูลนุวัฒน์ และคณะ (บรรณาธิการ), การประชุมวิชาการและนําเสนอผลงานวิจัยระดับชาติและนานาชาติ ครั้งที่ 10 “Global Goals, Local Actions: Looking Back and Moving Forward” (น. 603–609). กรุงเทพฯ: บัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนสุนันทา.
ศุภพิชญ์ มวลตะคุ และศิริลักษณ์ เหล่าจันขาม. (2563). เปรียบเทียบการจัดสรรงบประมาณรายจ่ายระหว่างก่อนและหลังการรัฐประหาร ปี 2557. วารสารชุมชนวิจัย มหาวิทยาลัยราชภัฎนครราชสีมา, 14(1), 205–218.
ภาษาอังกฤษ
Amri, M. M., & Drummond, D. (2021). Punctuating the Equilibrium: an Application of Policy Theory to COVID-19. Policy Desig n and Practice, 4(1), 33–43. Retrieved from https://doi.org/10.1080/25741292.2020.1841397
Baumgartner, F., & Jones, B. (1993). Agendas and Instability in American Politics. Chicago, IL: University of Chicago Press.
Baumgartner, F. R., Breunig, C., Green-Pedersen, C., Jones, M. D., Nuytemans, M., & Walgrave, S. (2009). Punctuated Equilibrium in Comparative Perspective. American Journal of Political Science, 53(3), 603–620.
Baumgartner, F. R., Foucault, M., & François, A. (2006). Punctuated Equilibrium in French Budgeting Processes. Journal of European Public Policy, 13(7), 1086–1103. Retrieved from https://doi.org/10.1080/13501760600924191
Breunig, C., & Koski, C. (2006). Punctuated Equilibria and Budgets in the American States. Policy Studies Journal, 34(3), 363–379.
Buchanan, J. M., & Tullock, G. (1962). The Calculus of Consent: Logical Foundation and Constitutional Democracy. Indianopolis, IN: Liberty Fund, Inc.
Cairney, P. (2013). Standing on the Shoulders of Giants: How Do We Combine the Insights of Multiple Theories in Public Policy Studies?. Policy Studies Journal, 41(1), 1–21. Retrieved from https://doi.org/10.1111/psj.12000
Cohen, M. D., March, J. G., & Olsen, J. P. (1972). A Garbage Can Model of Organizational Choice. Administrative Science Quarterly, 17(1), 1–25. Retrieved from https://doi.org/10.2307/2392088
Davis, O. A., Dempster, M. A. H., & Wildavsky, A. (1966). A Theory of the Budgetary Process. The American Political Science Review, 60(3), 529–547.
Ecton, W. G., & Dziesinski, A. B. (2022). Using Punctuated Equilibrium to Understand Patterns of Institutional Budget Change in Higher Education. Journal of Higher Education, 93(3), 1–28. Retrieved from https://doi.org/10.1080/00221546.2021.1985884
Fernández-i-Marín, X., Hurka, S., Knill, C., & Steinebach, Y. (2019). Systemic Dynamics of Policy Change: Overcoming some Blind Spots of Punctuated Equilibrium Theory. Policy Studies Journal, 50(3), 1–26. Retrieved from https://doi.org/10.1111/psj.12379
Gerring, J. (2012). Social Science Methodology: A Unified Framework. Cambridge, UK: Cambridge University Press.
Guragain, H. P., & Lim, S. (2019). Nepalese Budgetary Dynamics: Following Incrementalism or Punctuated Equilibrium? Public Organization Review, 19(4), 493–518. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11115-018-0418-6
Hindmoor, A. (2006). Rational Choice. Camden, UK: Palgrave Macmillan.
Ho, A. T.-K. (2019). Performance Budgeting in the US: A Long History of Institutional Change. In A. T.-K. Ho, M. de Jong, & Z. Zhao (Eds.), Performance Budgeting Reform: Theories and International Practices (pp. 53–70). New York, NY: Routledge.
Jones, B. D., Baumgartner, F. R., & True, J. L. (1998). Policy Punctuations: U.S. Budget Authority, 1947-1995. The Journal of Politics, 60(1), 1–33.
Jones, M. D., Peterson, H. L., Pierce, J. J., Herweg, N., Bernal, A., Raney, H. L., & Zahariadis, N. (2015). A River Runs Through it: A Multiple Streams Meta-review. Policy Studies Journal, 44(1), 1–24.
Jordan, M. M. (2003). Punctuations and Agendas: A New Look at Local Government Budget Expenditures. Journal of Policy Analysis and Management, 22(3), 345–360. Retrieved from https://doi.org/10.1002/pam.10136
Koski, C., & Workman, S. (2018). Drawing Practical Lessons from Punctuated Equilibrium Theory. Policy and Politics, 46(2), 293–308. Retrieved from https://doi.org/10.1332/030557318X15230061413778
Lam, W. F., & Chan, K. N. (2015). How Authoritarianism Intensifies Punctuated Equilibrium: The Dynamics of Policy Attention in Hong Kong. Governance, 28(4), 549–570. Retrieved from https://doi.org/10.1111/gove.12127
Lasswell, H. D. (1936). Politics: How Gets What, When, How. Columbus, OH: McGraw-Hill.
Leech, N. L., & Onwuegbuzie, A. J. (2008). Qualitative Data Analysis: A Compendium of Techniques and a Framework for Selection for School Psychology Research and Beyond. School Psychology Quarterly, 23(4), 587–604. Retrieved from https://doi.org/10.1037/1045-3830.23.4.587
Levine, C. H. (1978). Organization Decline and Cutback Management. Public Administration Review, 38(4), 316–325.
Lindblom, C. (1959). The Science of Muddling Through. Public Administration Review, 19(2), 79–88.
Lindblom, C. (1979). Still Muddling, But Not Through. Public Administration Review, 39(6), 517–526.
Lodge, M., & Wegrich, K. (2014). Introduction: Governance Innovation, Administrative Capacities, and Policy Instruments. In M. Lodge & K. Wegrich (Eds.), The Problem-solving Capacity of the Modern State: Governance Challenges and Administrative Capacity (pp. 1–24). Oxford, UK: Oxford University Press. Retrieved from https://doi.org/10.1093/acprof
Meza, O. (2021). Punctuated Equilibrium in Multilevel Contexts: How Federal and State Level Forces Feedback into Shaping the Local Policy Agenda in Mexico. Policy Studies Journal, 50(3), 1–20. Retrieved from https://doi.org/10.1111/psj.12438
Onwuegbuzie, A. J., & Leech, N. L. (2007). Validity and Qualitative Research: An Oxymoron? Quality and Quantity, 41(2), 233–249. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11135-006-9000-3
Overmans, J. F. A. (Tom), & Noordegraaf, M. (2014). Managing Austerity: Rhetorical and Real Responses to Fiscal Stress in Local Government. Public Money and Management, 34(2), 99–106. Retrieved from https://doi.org/10.1080/09540962.2014.887517
Park, A. Y. S., & Sapotichne, J. (2020). Punctuated Equilibrium and Bureaucratic Autonomy in American City Governments. Policy Studies Journal, 48(4), 896–925. Retrieved from https://doi.org/10.1111/psj.12333
Radin, B. (2012). Federal Management Reform in a World of Contradictions. Washington, D.C.: Georgetown University Press.
Ryu, J. E. (2009). Exploring the Factors for Budget Stability and Punctuations: A Preliminary Analysis of State Government Sub-functional Expenditures. Policy Studies Journal, 37(3), 457–473. Retrieved from https://doi.org/10.1111/j.1541-0072.2009.00323.x
Schick, A. (1966). The Road to PPB: The Stages of Budget Reform. Public Administration Review, 26(4), 243–258.
Sebök, M., & Berki, T. (2018). Punctuated Equilibrium in Democracy and Autocracy: An Analysis of Hungarian Budgeting Between 1868 and 2013. European Political Science Review, 10(4), 589–611. Retrieved from https://doi.org/10.1017/S1755773918000115
Sebök, M., M. Balázs, Á., & Molnár, C. (2022). Punctuated Equilibrium and Progressive Friction in Socialist Autocracy, Democracy and Hybrid Regimes. Journal of Public Policy, 42(2), 1–23. Retrieved from https://doi.org/10.1017/s0143814x21000143
Sharp, T. (2019). Wars, Presidents, and Punctuated Equilibriums in US Defense Spending. Policy Sciences, 52(3), 367–396. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11077-019-09349-z
Simon, H. (1957). Administrative Behavior: A Study of Decision-making Process in Administrative Organization. Los Angeles, CA: The Free Press.
Simon, H. A. (1985). Human Nature in Politics: The Dialogue of Psychology with Political Science. The American Political Science Review, 79(2), 293–304.
Thurmaier, K. (1992). Budgetary Decision-making in Central Budget Bureaus: An Experiment. Journal of Public Administration Research and Theory, 2(4), 463–487.
True, J. L. (2000). Avalanches and Incrementalism: Making Policy and Budgets in the United States. The American Review of Public Administration, 30(1), 3–18.
True, J. L., Jones, B. D., & Baumgartner, F. R. (2007). Punctuated-Equilibrium Theory: Explaining Stability and Change in Public Policymaking. In P. A. Sabatier (Ed.), Theories of the Policy Process (pp. 155–187). (2nd Edition). Boulder, CO: Westview Press.
Walgrave, S., & Varone, F. (2008). Punctuated Equilibrium and Agenda-setting: Bringing Parties Back in: Policy Change After the Dutroux Crisis in Belgium. Governance, 21(3), 365–395.
Weible, C. M. (2014). Introducing the Scope and Focus of Policy Process Research and Theory. In P. A. Sabatier & C. M. Weible (Eds.), Theories of the Policy Process (pp. 3–24). (3rd Edition). Boulder, CO: Westview Press. Retrieved from https://doi.org/10.1007/s11406-011-9329-2
Wildavsky, A. (1964). The Politics of the Budget Process. New York, NY: Little Brown and Company.
Workman, S., Baumgartner, F. R., & Jones, B. D. (2022). The Code and Craft of Punctuated Equilibrium. In C. M. Weible & S. Workman (Eds.), Methods of the Policy Process (pp. 51–79). New York, NY: Routledge. Retrieved from https://doi.org/10.4324/9781003269083-3
Xiao, H., Wang, X. H., & Liu, C. (2020). Budgetary Punctuations: A Fiscal Management Perspective. Policy Studies Journal, 48(4), 873–895. Retrieved from https://doi.org/10.1111/psj.12362
