การถอดบทเรียนแนวปฏิบัติที่ดีในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 ภูมิภาคของประเทศไทย

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อถอดบทเรียนแนวปฏิบัติที่ดีในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานภายใต้การกำกับดูแลขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 4 แห่ง ใน 4 ภูมิภาค ของประเทศไทย ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษา โดยการวิจัยภาคสนามและการสัมภาษณ์เชิงลึก จากการคัดเลือกองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในสังกัด ที่ประสบความสำเร็จและสามารถเป็นต้นแบบของการจัดการศึกษาที่ตอบโจทย์ความหลากหลายของผู้เรียนและความต้องการของชุมชนสังคม ครอบคลุม 4 ภูมิภาคทั่วประเทศ อันได้แก่ องค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงราย (ภาคเหนือ) เทศบาลนครภูเก็ต (ภาคใต้) เทศบาลตำบลแพรกษา (ภาคกลาง) และ เทศบาลนครราชสีมา (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ)

ผลการศึกษาพบว่า แนวทางการจัดการศึกษาของ อปท. และสถานศึกษาต้นแบบ ตามกรอบแนวคิดเชิงระบบ ประกอบไปด้วย ปัจจัยนำเข้า (Inputs) ที่สำคัญได้แก่ ความเป็นผู้นำของผู้บริหาร ทั้ง อปท. และสถานศึกษา นโยบายการศึกษาชัดเจนสอดคล้องกับบริบทชุมชน งบประมาณและทรัพยากร คุณภาพของบุคลากร หลักสูตรครอบคลุมทั้งด้านวิชาการ วิชาชีพ และภาษา ภาคีเครือข่าย โดยมีกระบวนการแปรสภาพ (Transformation Process) ได้แก่ กระบวนการจัดการเรียนรู้แบบลงมือปฏิบัติ กระบวนการบริหารแบบ
มีส่วนร่วม การกระจายอำนาจการบริหารจัดการ การระดมทรัพยากร การสร้างทีมและสร้างผู้นำในองค์กร และผลผลิต (Outputs) ได้แก่ ผลสัมฤทธิ์ผู้เรียนตามเป้าหมายการพัฒนาที่ครอบคลุมหลายด้าน เช่น ทักษะทางวิชาการ ทักษะอาชีพ ทักษะทางภาษา ตามศักยภาพของผู้เรียนแต่ละบุคคล ที่สามารถนำไปต่อยอดในการดำรงชีพได้ การสร้างทางเลือกการศึกษาที่หลากหลายอันเป็นจุดมุ่งหมายการจัดการศึกษาของ อปท. นำไปสู่การสร้างความเสมอภาคทางการศึกษา เนื่องจากผู้เรียนทุกคนสามารถเข้าถึงการศึกษา ไม่ว่าจะมีภูมิหลัง
หรือพื้นฐานและความถนัดแตกต่างกันอย่างไร ถ้ามีทางเลือกที่ดีอย่างทั่วถึง ก็ช่วยสร้างความเสมอภาคและลดความเหลื่อมล้ำได้อย่างแท้จริง