ผลกระทบต่อพรรคการเมืองจากการกำหนดให้ใช้บัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง และบัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ (บัตรสองใบ) ในจังหวัดอุบลราชธานี

บทคัดย่อ

ผลกระทบต่อพรรคการเมือง จากการกำหนดให้ใช้บัตรเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง และบัตรเลือกตั้งแบบบัญชีรายชื่อ ส่งผลกระทบในเชิงลบกับพรรคเพื่อไทย และส่งผลเชิงบวกกับพรรคก้าวไกลอย่างมีนัยสำคัญ ขณะที่พรรคอื่นๆ ได้แก่ พรรครวมไทยสร้างชาติ พรรคไทยสร้างไทย  พรรคภูมิใจไทย พรรคประชาธิปัตย์ หรือพรรเพื่อไทรวมพลัง  ไม่อยู่ในกระแสนิยมของประชาชนจังหวัดอุบลราชธานี อาทิ พรรคภูมิใจไทยที่ประชาชนมองว่ามีส่วนทำให้เกิดการแพร่ระบาดของยาเสพติดในชุมชนจากนโยบายกัญชาเสรี  หรือพรรคเพื่อไทรวมพลัง ที่เพิ่งตั้งขึ้นมาใหม่ หรือพรรคฝ่ายอนุรักษ์นิยมอื่นๆ ที่กระแสพรรคสู้พรรคฝ่ายเสรีนิยมไม่ได้  หากต้องการชนะการเลือกตั้ง จะต้องใช้ต้นทุนในการซื้อเสียงสูงกว่าคู่แข่งในสัดส่วนที่แตกต่างอย่างชัดเจน  หรือมีการสร้างแรงจูงใจอื่นๆ เพื่อชดเชยความอ่อนด้อยของพรรคที่ตนสังกัด เพื่อให้ประชาชนตัดสินใจเลือกตั้งแบบแบ่งเขตเลือกตั้ง  แม้ว่าจะไม่นิยมพรรคที่สังกัดก็ตาม

            ผลจากการวิเคราะห์ข้อมูลสถิติผลการเลือกตั้ง  ค้นพบว่า พรรคขั้วเสรีนิยม/ขั้วประชาธิปไตย พรรคสำคัญ ประกอบด้วย พรรคเพื่อไทย (ได้คะแนน 411,239 คะแนน) พรรคก้าวไกล (ได้คะแนน 320,831 คะแนน)  พรรคเพื่อไทรวมพลัง  (ได้คะแนน 14,029 คะแนน)  และพรรคไทยสร้างไทย (ได้คะแนน 32,770 คะแนน)  สรุปแล้วได้คะแนนเสียงการเลือกตั้ง สส. แบบบัญชีรายชื่อ จังหวัดอุบลราชธานี  รวมกัน 778,869 คะแนน หรือคิดเป็นร้อยละ 73 ของผู้มาใช้สิทธิทั้งจังหวัดอุบลราชธานี (เมื่อคำนวณเฉพาะคะแนนเสียงแบบบัญชีรายชื่อของพรรคเพื่อไทย (ร้อยละ 38) กับพรรคก้าวไกล (ร้อยละ 30)  พบว่า ทั้งสองพรรคมีคะแนนรวมกันเท่ากับ ร้อยละ 68) 

ขณะที่พรรคฝ่ายอนุรักษ์นิยม พรรคสำคัญ ประกอบด้วย พรรครวมไทยสร้างชาติ (ได้ 64,628 คะแนน) พรรคภูมิใจไทย  (ได้ 27,890 คะแนน) พรรคประชาธิปัตย์ (ได้ 23,087 คะแนน) และพรรคพลังประชารัฐ  (ได้คะแนน 9,397 คะแนน)  สรุปแล้วได้คะแนนเสียงการเลือกตั้ง สส. แบบบัญชีรายชื่อ จังหวัดอุบลราชธานี  รวมกัน 125,002 คะแนน หรือคิดเป็นร้อยละ 12 ของผู้มาใช้สิทธิทั้งจังหวัดอุบลราชธานี

ผลกระทบในเชิงลบต่อพรรคเพื่อไทย คือ พรรคเพื่อไทยถูกแบ่งคะแนนแบบบัญชีรายชื่อให้กับพรรคก้าวไกล ซึ่งในการเลือกตั้งรอบนี้ ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งในเขตพื้นที่จังหวัดอุบลราชธานีเลือกพรรคเพื่อไทยเป็นลำดับแรก ร้อยละ 38  เลือกพรรคก้าวไกลเป็นลำดับที่สอง ร้อยละ 30  อันดับสามตามมาห่างๆ  คือ พรรครวมไทยสร้างชาติ ประชาชนเลือกแบบบัญชีรายชื่อ เพียงร้อยละ 6 ส่วนพรรคภูมิใจไทย แม้ว่า สส. แบบแบ่งเขต จะได้รับการเลือกตั้งถึง 3 คน แต่คะแนนแบบบัญชีรายชื่อ ปรากฎว่า ประชาชนเลือกเพียงร้อยละ 3 เท่านั้น ซึ่งเป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ว่า ประชาชนไม่จำเป็นต้องเลือกพรรคและผู้สมัครไปทิศทางเดียวกัน ซึ่งเอื้อต่อการซื้อเสียงของพรรคที่กระแสพรรคเป็นรอง  โดยเน้นย้ำขอให้ประชาชนเลือกตนไว้ใช้งาน ส่วนแบบบัญชีรายชื่อให้ประชาชนเลือกตามที่ประชาชนต้องการ เป็นต้น ทั้งนี้ ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เมื่อวันที่ 24 มีนาคม พ.ศ.2562 แบบบัตรเลือกตั้งใบเดียว ปรากฏว่า พรรคเพื่อไทยได้รับเลือกตั้งมากที่สุด จำนวน 7 คน พรรคประชาธิปัตย์ 2 คน และพรรคพลังประชารัฐ 1 คน เมื่อเทียบกับการเลือกตั้งใหญ่ในปี พ.ศ.2554 จังหวัดอุบลราชธานี มี สส. 11 คน พรรคเพื่อไทยได้ สส. 7 คน พรรคประชาธิปัตย์ 3 คน และพรรคชาติไทยพัฒนา 1 คน (ไม่นับรวมการเลือกตั้งใหญ่ ปี พ.ศ.2557 ที่ศาลรัฐธรรมนูญสั่งให้เป็นโมฆะ)

ในด้านผลบวกต่อพรรคก้าวไกล ถึงแม้ว่าพรรคก้าวไกลอาจจะมีจุดด้อยในด้านปัจจัยส่วนบุคคล ผู้สมัครลงพื้นที่น้อยกว่าคู่แข่ง ไม่จ่ายเงินซื้อเสียงเหมือนคู่แข่ง และถูกมองว่าการเลือก สส. แบบแบ่งเขตเลือกตั้งอาจจะไม่สามารถชนะการเลือกตั้งได้ ประชาชนผู้มีสิทธิเลือกตั้งจึงไปเลือกผู้สมัครที่ตนชื่นชอบจากพรรคอื่น ส่วนแบบบัญชีรายชื่อยังเลือกพรรคก้าวไกล จนกระทั่งได้รับคะแนนแบบบัญชีรายชื่อเป็นลำดับที่สอง รองจากพรรคเพื่อไทย