การศึกษาเพื่อสร้างสำนึกพลเมืองในผู้ใหญ่ กรณีศึกษาโรงเรียนพลเมือง จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทบทวนความสำคัญและกระบวนการจัดการเรียนรู้เพื่อสร้างสำนึกพลเมืองประชาธิปไตยในกลุ่มประชากรวัยผู้ใหญ่ (Adult Civic Education) เพื่อแสวงหาแนวทางส่งเสริมการศึกษาที่มีประสิทธิภาพและเหมาะสมกับประชากรในกลุ่มนี้ซึ่งไม่ได้อยู่ในระบบการศึกษาอีกแล้ว เพราะผู้ใหญ่นับเป็นสภาพแวดล้อมที่สำคัญต่อการเรียนรู้ของเด็กและการเมืองที่ดี โดยใช้วิธีการศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดการศึกษาผู้ใหญ่ตามหลักทฤษฎี ประสบการณ์จากต่างประเทศ และแผนการศึกษาแห่งชาติของไทย กับแนวคิดโรงเรียนพลเมืองของสถาบันพระปกเกล้า กรณีศึกษาจังหวัดนครศรีธรรมราช ผลการศึกษาพบว่าการศึกษาผู้ใหญ่นั้น ต่างจากเด็กในแง่ที่ผู้ใหญ่มีมุมมองบางประการต่อตนเองและมีประสบการณ์มากกว่าเด็ก ซึ่งเป็นได้ทั้งมิติ
ที่สนับสนุนหรือขัดขวางต่อการเข้าสู่ระบบการศึกษาอีกครั้ง ทว่าการศึกษาผู้ใหญ่ยังสามารถเป็นไปได้ หากมีการปรับมุมมองต่อการเข้าสู่ระบบการศึกษาว่าเป็นไปเพื่อประโยชน์ในการพัฒนาคุณภาพชีวิต พร้อมกับจัดการเรียนรู้ให้สอดคล้องกับประสบการณ์ นอกจากนั้น ควรใช้กระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และการฝึกปฏิบัติเป็นหลักแทนการอบรมในชั้นเรียน อย่างไรก็ตาม การศึกษาผู้ใหญ่ที่ส่งเสริมต่อสำนึกพลเมืองประชาธิปไตยก็มีเงื่อนไขอย่างน้อย 6 ประการที่จำเป็นต้องพิจารณาร่วมกันประกอบด้วย การสร้างความรู้ พัฒนาทักษะ สร้างคุณค่า
ความรับผิดชอบ การมีส่วนร่วม และฝึกคิดแบบมีวิจารณญาณ ผลจากการศึกษาชี้ให้เห็นว่ากรณีศึกษาโรงเรียนพลเมืองของสถาบันพระปกเกล้า โดยเนื้อหาและกระบวนการเรียนรู้ที่มีลักษณะเปิดพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้ มีการเสวนาโดยยึดหลักฉันทมตินั้นมีความสอดคล้องกับแนวทางการศึกษาผู้ใหญ่และการศึกษาเพื่อสร้างสำนึกพลเมืองประชาธิปไตย อย่างไรก็ตาม เพื่อให้การส่งเสริมการศึกษาตลอดชีวิตสามารถสร้างสำนึกพลเมืองประชาธิปไตยให้แก่กลุ่มประชากรในวัยผู้ใหญ่ได้อย่างต่อเนื่อง บทความนี้เสนอว่าควรปรับเพิ่มปัจจัยต่างๆ ดังต่อไปนี้ 1) เพิ่มกรอบแนวคิดและเนื้อหาการศึกษาทางการเมือง (political literacy) 2) สร้างพื้นที่เรียนรู้ให้กลายเป็นชุมชนแห่งการเรียนรู้ 3) บูรณาการเนื้อหา ทักษะ ประเด็น และการขับเคลื่อนเข้าด้วยกัน 4) ไม่หนีปัญหา แต่ต้องนำปัญหาความต้องการของสังคมมาเป็นประเด็นพูดคุยกัน 5) สนับสนุนการเรียนรู้ผ่านการลงมือปฏิบัติในประเด็นปัญหาและความต้องการที่ผู้เรียนสนใจ