การศึกษาคุณภาพสังคมไทยในทัศนะของเยาวชน

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับความพึงพอใจ ความเชื่อมั่น และ ปัจจัยด้านอายุที่มีความสัมพันธ์ต่อระดับความพึงพอใจในประเด็นคุณภาพสังคมตามทัศนะของเยาวชน เพื่อนำเสนอแนวทางในการพัฒนาคุณภาพสังคมที่เหมาะสมกับบริบทสังคมไทย โดยใช้วิธีวิจัยเชิงปริมาณ ประชากร คือ นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษา ที่อยู่ในโรงเรียนสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) ที่มีจำนวนนักเรียนรวมตั้งแต่ 500 คนขึ้นไป ตามฐานข้อมูล สพฐ. ปีการศึกษา 2563 จำนวน 1,178 โรงเรียน 1,020,110 คน กลุ่มตัวอย่าง คือ นักเรียนระดับชั้นมัธยมศึกษา ที่อยู่ในโรงเรียนสังกัด สพฐ. จำนวน 1,560 คน กระจายตามภูมิภาคต่างๆ เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถามความคิดเห็นเกี่ยวกับคุณภาพสังคมในทัศนะของเยาวชน จำนวน 50 ข้อ มีค่าความเที่ยงทั้งฉบับ เท่ากับ .824 วิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้ การแจกแจงความถี่ (Frequency) ร้อยละ (Percentage) ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation)  และ ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์แบบเพียร์สัน

ผลการศึกษา สรุปได้ว่า (1) ภาพรวมของคุณภาพสังคมในมิติต่างๆ ได้แก่ ความมั่นคงทางสังคมและเศรษฐกิจ, การยอมรับเป็นสมาชิกในสังคมของบุคคล, ความสมานฉันท์ในสังคม และ การเสริมสร้างพลังทางสังคม ในทัศนะของเยาวชน พบว่า อยู่ในระดับที่ไม่พึงพอใจและไม่เชื่อมั่นเท่าที่ควร โดยไม่มีคะแนนเฉลี่ยใดที่มีระดับความพึงพอใจและความเชื่อมั่น เกินกว่าร้อยละ 70 ของคะแนนเต็ม และยังพบว่า ความรู้สึกเป็นประชาธิปไตย และ ความมีอิสระในการแสดงออกทางความคิดในที่สาธารณะ มีคะแนนเฉลี่ยน้อยกว่าร้อยละ 50 ของคะแนนเต็ม นอกจากนี้ ยังพบว่า ปัจจัยด้านอายุมีความสัมพันธ์ทางลบกับระดับความพึงพอใจในคุณภาพสังคมในเรื่องความรู้สึกเป็นประชาธิปไตย ความพอใจในชีวิตโดยรวม เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น ความสุขในชีวิต ความปลอดภัยทางสังคม และความน่าไว้วางใจทางสังคม (2) ข้อเสนอแนวทางในการพัฒนาคุณภาพสังคมที่เหมาะสมกับบริบทสังคมไทยที่สำคัญ ได้แก่ รัฐบาล โดยกระทรวงศึกษาธิการจำเป็นต้องปรับปรุงและทบทวนนโยบายการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานทุกระดับอย่างเร่งด่วน, มุ่งใช้แนวทางสร้างแนวร่วมกับภาคส่วนต่างๆ ในสังคม โดยเฉพาะกับกลุ่มเยาวชน ที่จะต้องกระตุ้นจิตสำนึกและปลุกให้หันมาร่วมมือกับผู้ใหญ่ในการแก้ไขปัญหาคุณภาพสังคม, ต้องให้ความสำคัญในการปลูกฝังนิสัยการประหยัดอดออม และฝึกฝนเรื่องการมีวินัยทางการเงินแก่เยาวชนเพิ่มขึ้น, เร่งดำเนินการขับเคลื่อนหลักสูตรสิทธิมนุษยชนศึกษาและพัฒนาครูผู้สอนให้สอนได้อย่างมีประสิทธิภาพ, สถาบันครอบครัว รวมทั้ง ศาลยุติธรรม มหาวิทยาลัย และ องค์กรทางศาสนา จะต้องพัฒนาตนเองและทำตนเป็นแบบอย่าง เพื่อเป็นตัวแบบที่ดีในการดำรงชีวิตแก่เยาวชน, ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องต้องมาร่วมกันคิดหาแนวทางในการพัฒนาจิตสำนึกรักความเป็นไทย สร้างความภูมิใจในบ้านเกิด รวมถึง มีการปรับปรุงเนื้อหาหลักสูตรที่จะสอดแทรกเรื่องจิตสำนึกรักความเป็นไทย, รัฐบาลควรเร่งแก้ไขปัญหาเพื่อลดช่องว่างของรายได้ระหว่างคนคนรวยและคนจนให้น้อยลง รวมทั้งการขจัดปัญหาคอร์รัปชัน, เน้นการฝึกฝนกระบวนการประชาธิปไตยในโรงเรียนอย่างเป็นวิถีชีวิต เช่น กลไกสภานักเรียนเป็นเครื่องมือสำคัญ และ สร้างเครือข่ายความร่วมมือกับสื่อมวลชนกระแสหลักและสื่อโซเชียล เพื่อใช้เป็นกลไกขับเคลื่อนการพัฒนาและยกระดับคุณภาพสังคม