ทัศนะของนักการเมืองและเจ้าหน้าที่รัฐต่อกระบวนการสร้างสันติภาพในจังหวัดชายแดนใต้ : บทสัมภาษณ์เชิงคุณภาพจาก Peace Survey

บทคัดย่อ

การสำรวจความคิดเห็นของประชาชนต่อกระบวนการสันติภาพจังหวัดชายแดนใต้ (Peace Survey) ที่ดำเนินการอย่างต่อเนื่องตั้งแต่ปี พ.ศ.2559 มาจนถึงครั้งที่ 7 ในปี พ.ศ.2566 ถือเป็นกลไกสำคัญในการสะท้อนมุมมองประชาชนในพื้นที่ บทความนี้มุ่งศึกษาทัศนะของนักการเมืองและเจ้าหน้าที่รัฐซึ่งเป็นกลุ่มที่มีบทบาทสำคัญต่อทิศทางสันติภาพ ผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้ให้ข้อมูล 12 คน ซึ่งเป็นข้อมูลเชิงคุณภาพเสริมจากการสำรวจเชิงปริมาณของ Peace Survey ครั้งที่ 7 โดยใช้เครื่องมือสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง ผลการวิจัยพบประเด็นสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ (1) ความคิดเห็นต่อกระบวนการพูดคุยสันติภาพ ผู้ให้ข้อมูลมีมุมมองที่แตกต่าง ทั้งกลุ่มที่เห็นว่าเป็นพัฒนาการเชิงบวก กลุ่มที่มองว่าเป็นกลไกสากลที่จำเป็น และกลุ่มที่ไม่เห็นด้วยเนื่องจากกังวลต่อการแทรกแซงจากต่างชาติ โดยนักการเมืองและเจ้าหน้าที่รัฐส่วนใหญ่มีความเชื่อมั่นว่า กระบวนการดังกล่าวสามารถช่วยคลี่คลายปัญหาได้ระดับหนึ่ง แม้ยังมีข้อจำกัดและขาดประสิทธิผลที่ชัดเจน (2) ความคิดเห็นต่อการมีส่วนร่วมของประชาชน ผู้ให้ข้อมูลเสนอว่าควรเปิดโอกาสให้ทุกภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม โดยเน้นความโปร่งใส การสร้างพื้นที่ปลอดภัยในการแสดงออก และการพัฒนากลไกทางการเมืองที่เชื่อมโยงกับผู้นำท้องถิ่นที่เข้าใจปัญหาอย่างแท้จริง (3) การแสวงหาทางออกทางการเมือง ถือเป็นหัวใจสำคัญของสันติภาพ โดยมีทั้งผู้ที่สนับสนุนโครงสร้างปกติ และผู้ที่เสนอการกระจายอำนาจหรือ
การปกครองตนเอง รวมทั้งข้อเสนอให้จัดทำ Road Map การพัฒนาระยะยาวในด้านต่างๆ ของพื้นที่ ทั้งนี้ ทุกฝ่ายเห็นพ้องว่ากระบวนการเจรจาควรมีความต่อเนื่องและเปิดเผยมากขึ้นเพื่อสร้างความเชื่อมั่น (4) ความคิดเห็นต่อท่าทีและมาตรการของรัฐบาล สะท้อนความคาดหวังต่อการทำงานที่ใกล้ชิดกับประชาชนมากขึ้น การลดการรวมศูนย์อำนาจ และการยกระดับปัญหาชายแดนใต้เป็นวาระแห่งชาติ นอกจากนี้ มีข้อเสนอให้ปรับโครงสร้างโต๊ะพูดคุยสันติภาพ โดยลดบทบาททหารและเปิดโอกาสให้ผู้มีความรู้ด้านสันติภาพเข้ามามีส่วนร่วมมากขึ้น (5) ข้อท้าทายสำคัญต่อสันติภาพ ได้แก่ ความไม่ไว้วางใจระหว่างคู่ขัดแย้ง ความเปราะบางและความไม่ต่อเนื่องของกระบวนการเจรจาที่ขึ้นกับการเมืองระดับชาติ และโครงสร้างอำนาจรัฐที่ยังยึดกรอบความมั่นคงเป็นหลัก