ความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้สูงวัยในประเทศไทย : เงื่อนไขปัจจัยและแนวทางในการพัฒนา

บทคัดย่อ

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัยเรื่องความเป็นพลเมืองดิจิทัลในผู้สูงวัย เพื่อสำรวจความรู้ ความเข้าใจ และปัจจัยที่ส่งผลต่อความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้สูงวัยในประเทศไทยให้มีความสามารถในการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อทำกิจกรรมต่างๆ โดยรู้เท่าทันและรับผิดชอบ โดยใช้วิธีวิจัยแบบผสม ระหว่างการเก็บแบบสอบถามกลุ่มตัวอย่างผู้สูงวัยจำนวน 845 ตัวอย่าง ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ที่เกี่ยวข้อง และการสนทนากลุ่มย่อย ผลการศึกษาพบว่า สภาวะสูงวัยมิใช่อุปสรรคหลักต่อการพัฒนาทักษะดิจิทัล หากแต่เป็นปัจจัยด้านความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและเศรษฐกิจที่ส่งผลกระทบต่อความเหลื่อมล้ำทางด้านดิจิทัลและขีดความสามารถในการพัฒนาความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้สูงวัย ดังผลการศึกษาที่พบว่า ผู้สูงวัยตอนกลางและตอนปลายยังคงมีความสามารถเรียนรู้การใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัลได้ แม้พวกเขาจะเรียนรู้เรื่องดังกล่าวเมื่อเข้าสู่ช่วงสูงวัยแล้ว ซึ่งทำให้พวกเขาได้คะแนนพลเมืองดิจิทัลน้อยกว่ากลุ่มผู้สูงวัยตอนต้นที่มีประสบการณ์การใช้เทคโนโลยีดิจิทัลก่อนเข้าสู่ช่วงสูงวัยอย่างมีนัยสำคัญก็ตาม สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าประสบการณ์การใช้งานเทคโนโลยีดิจิทัลและลักษณะการใช้งานคือปัจจัยที่มีความสำคัญมากกว่าอายุที่เพิ่มขึ้น ซึ่งปัจจัยดังกล่าวสัมพันธ์กับระดับการศึกษาและรายได้ ดังผลการสำรวจที่ชี้ให้เห็นว่าผู้สูงวัยที่มีระดับการศึกษาและรายได้สูงจะมีคะแนนความเป็นพลเมืองสูงตามไปด้วย ขณะเดียวกันกลุ่มตัวอย่างที่มีคะแนนพลเมืองดิจิทัลสูงมักจะต้องมีช่วงเวลาท่องอินเทอร์เน็ตไม่ต่ำกว่า 3 ชั่วโมงต่อวันและหากกลุ่มตัวอย่างใช้ช่วงเวลาดังกล่าวไปเพื่อศึกษาค้นคว้าติดตามข่าวสารก็มักจะมีคะแนนความเป็นพลเมืองดิจิทัลสูงกว่ากลุ่มที่ใช้เทคโนโลยีไปเพื่อการติดต่อสื่อสารหรือความบันเทิง สิ่งนี้แสดงให้เห็นว่าความเหลื่อมล้ำด้านดิจิทัลเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อเนื่องถึงความเป็นพลเมืองดิจิทัลของผู้สูงวัย ดังนั้น การพัฒนาศักยภาพดิจิทัลแก่ผู้สูงวัยจึงไม่ใช่ภารกิจในช่วงบั้นปลายชีวิต แต่ควรเตรียมการตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ช่วงสูงวัย ที่สำคัญควรดำเนินควบคู่กับการปรับโครงสร้างพื้นฐานทางเศรษฐกิจและสังคมอย่างเป็นระบบ