การตรวจสอบทบทวนโดยศาลในเชิงละเมิดต่อประชาธิปไตย: ศึกษาปัญหาการใช้หลักกฎหมายในคำวินิจฉัยคดีการเมืองของศาลรัฐธรรมนูญไทย (พ.ศ. 2550–2563)
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้ศึกษาการใช้อำนาจพิจารณาทบทวนความชอบด้วยรัฐธรรมนูญในเชิงละเมิดต่อประชาธิปไตย (abusive judicial review) ของศาลรัฐธรรมนูญไทยในคดีการเมืองที่สำคัญระหว่าง พ.ศ. 2550 ถึง พ.ศ. 2563 โดยประยุกต์ใช้กรอบแนวคิดของศาสตราจารย์เดวิด แลนเดา (David Landau) และศาสตราจารย์โรซาลินด์ ดิกสัน (Rosalind Dixon) ในบริบทของกฎหมายรัฐธรรมนูญไทย
บทความตั้งคำถามว่า กลไกการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของไทยมีความเสี่ยงที่จะถูกใช้ในเชิงละเมิดต่อประชาธิปไตยตามกรอบแนวคิดดังกล่าวหรือไม่ และระบบกฎหมายไทยมีกลไกคุ้มครองเชิงสถาบันที่เพียงพอในการลดความเสี่ยงดังกล่าวในระดับใด การศึกษาใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผสมผสานการวิเคราะห์เอกสารเชิงนิติศาสตร์กับการวิเคราะห์เชิงกรณีศึกษา โดยคัดเลือกคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญ จำนวน 6 คดี ประกอบด้วยคดีเป้าหมาย 5 คดี ได้แก่ คดียุบพรรคไทยรักไทย (พ.ศ. 2550) คดียุบพรรคพลังประชาชน (พ.ศ. 2551) คดีการแก้ไขรัฐธรรมนูญ (พ.ศ. 2555) คดียุบพรรคไทยรักษาชาติ (พ.ศ. 2562) และคดียุบพรรคอนาคตใหม่ (พ.ศ. 2563) และคดีควบคุม 1 คดี ได้แก่ คดีพรรคประชาธิปัตย์ (พ.ศ. 2553)
กรอบการวิเคราะห์ถูกพัฒนาเป็น 2 ระดับ ได้แก่ ระดับมหภาค ซึ่งใช้ตัวชี้วัดสภาวะการละเมิด 4 ประการตามแนวคิดของเดวิด และโรซาลินด์ ได้แก่ การครอบงำศาล ความผิดปกติทางกระบวนพิจารณา การให้เหตุผลที่บิดเบือนหลักกฎหมาย และการใช้หลักกฎหมายแบบเลือกปฏิบัติ และระดับจุลภาคซึ่งประกอบด้วยเกณฑ์การวิเคราะห์เชิงนิติวิธี 4 ประการ ได้แก่ นิติวิธีในการตีความกฎหมาย ภาระการพิสูจน์และมาตรฐานการชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน ขอบเขตดุลพินิจและการขยายแดนอำนาจตุลาการ และผลกระทบต่อแกนขั้นต่ำของประชาธิปไตย
ผลการศึกษาพบแบบแผนเชิงโครงสร้างที่สอดคล้องกันตลอดช่วงเวลาที่ศึกษา กล่าวคือ ในคดีเป้าหมายซึ่งเกี่ยวข้องกับพรรคการเมืองที่เป็นตัวแทนเสียงข้างมาก ศาลมีแนวโน้ม ลดเพดานมาตรฐานการพิสูจน์และขยายขอบเขตการตีความ เพื่อเปิดทางให้การใช้อำนาจยุบพรรคและมาตรการรุนแรงเกิดขึ้นได้ง่ายขณะที่ในคดีควบคุม ศาลกลับยกระดับเพดานมาตรฐานการพิสูจน์ ใช้การตีความเคร่งครัด และจำกัดดุลพินิจของตน จนทำให้การยุบพรรคเกิดขึ้นได้ยากกว่าอย่างมีนัยสำคัญ ความลักลั่นเชิงนิติวิธีดังกล่าวบ่งชี้ถึงการยึดครองทางอุดมการณ์ (ideological capture) มากกว่าการครอบงำศาลในเชิงโครงสร้าง
บทความนี้ได้พัฒนา “รูปแบบไทยโมเดลของ abusive judicial review” ซึ่งประกอบด้วย 3 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) การยึดครองทางอุดมการณ์ 2) การใช้หลักกฎหมายแบบเลือกปฏิบัติอย่างเป็นระบบ และ 3) การให้เหตุผลที่บิดเบือนอย่างเป็นระบบ โดยผู้เขียนได้ขยายกรอบแนวคิดเดวิด และโรซาลินด์ ไปสู่บริบทที่ศาลยังคงรักษาความเป็นอิสระเชิงสถาบันในรูปแบบภายนอก แต่ใช้อำนาจในทางที่บั่นทอนรากฐานประชาธิปไตยจากภายใน ข้อเสนอนี้เรียกร้องให้มีการปฏิรูปเพื่อสร้างกลไกความรับผิดชอบเชิงเหตุผลเพื่อปกป้องแก่นขั้นต่ำของระบอบประชาธิปไตยและหลักนิติรัฐในอนาคต
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
@ 2020 King Prajadhipok's Institute The Government Complex Commemorating All Right Reserved.
เอกสารอ้างอิง
Casal Hernández, J. M. (2020). The Constitutional Chamber and the Erosion of Democracy in Venezuela. ZaöRV, 80, 916–917.
Dixon, R., & Landau, D. (2016). Competitive Democracy and the Constitutional Minimum Core. In T. Ginsburg & A. Z. Huq (Eds.), Assessing Constitutional Performance
(pp. 268–292). Cambridge University Press.
Dixon, R., & Landau, D. (2020). Abusive Judicial Review: Courts Against Democracy. UC Davis Law Review, 53(3), 1313–1364.
Dressel, B., & Tonsakulrungruang, K. (2019). Coloured Judgements? The Work of The Thai Constitutional Court, 1998–2016. Journal of Contemporary Asia, 49(1), 1–23.
Fallon, R. H., Jr. (2015). The Meaning of Legal "Meaning" and Its Implications for Theories of Legal Interpretation. University of Chicago Law Review, 82, 1235.
Garcia Holgado, B., & Sánchez Urribarri, R. (2023). Court-packing and Democratic Decay: A Necessary Relationship?. Global Constitutionalism, 12(2), 350–377. https://doi.org/10.1017/S2045381723000011
Ginsburg, T., & Huq, A. Z. (2018). How to Save a Constitutional Democracy. University of Chicago Press.
Hirschl, R. (2004). Towards Juristocracy: The Origins and Consequences of the New Constitutionalism. Harvard University Press.
Kham Winitchai San Ratthammanun Thai 15/2553 [Constitutional Court Ruling No. 15/2553]. (2010, November 29). Royal Thai Government Gazette. Vol. 127, Part 73 A, pp. 1–45. (In Thai)
Kham Winitchai San Ratthammanun Thai 18–22/2555 [Constitutional Court Ruling
No. 18–22/2555]. (2012, December 14). Royal Thai Government Gazette. Vol. 129, Part 118 A, pp. 1–95. (In Thai)
Kham Winitchai San Ratthammanun Thai 20/2551 [Constitutional Court Ruling No. 20/2551]. (2009, March 23). Royal Thai Government Gazette. Vol. 126, Part 20 A, pp. 52–109. (In Thai)
Kham Winitchai San Ratthammanun Thai 3/2562 [Constitutional Court Ruling No. 3/2562]. (2019, April 3). Royal Thai Government Gazette. Vol. 136, Part 41 A, pp. 29–50. (In Thai)
Kham Winitchai San Ratthammanun Thai 5/2563 [Constitutional Court Ruling No. 5/2563]. (2020, March 18). Royal Thai Government Gazette. Vol. 137, Part 21 A, pp. 23–46. (In Thai)
Kham Winitchai San Ratthammanun Thai 3–5/2550 [Constitutional Tribunal Ruling No. 3–5/2550]. (2007, July 13). Royal Thai Government Gazette. Vol. 124, Part 33 A, pp. 1–412. (In Thai)
Landau, D. (2013). Abusive Constitutionalism. UC Davis Law Review, 47(1), 189–260. https://ir.law.fsu.edu/articles/555
McCargo, D. (2014). Judicialization of Politics in Thailand. Journal of Contemporary Asia, 44(2), 279–296.
Mérieau, E. (2022). Democratic Breakdown Through Lawfare by Constitutional Courts: The Case of Post-democratic Transition Thailand. Pacific Affairs, 95(3), 471–500.
Meyerrose, A. M. (2020). The Unintended Consequences of Democracy Promotion: International Organizations and Democratic Backsliding. Comparative Political Studies, 53(10–11), 1547–1581.
Popova, M. (2012). Politicized Justice in Emerging Democracies: A Study of Courts in Russia and Ukraine. Cambridge University Press.
Saiwong, N. (2017). Kan Khwabkhum Khwam Chop Duai Ratthathammanun Khong Kan Kae Khai Phoem Toem Ratthathammanun: Sueksa Korani San Sungsut Khong Prathet Saharat Amerika Kap San Ratthathammanun Thai [Judicial Review of Constitutional Amendments: A Study of the Supreme Court of the United States and the Constitutional Court of Thailand] [Master's thesis, Thammasat University]. TU Digital Collections. https://digital.library.tu.ac.th/tu_dc/frontend/Info/item/
dc:25605701032137ZNC (In Thai)
Sánchez Urribarri, R. A. (2011). Courts between Democracy and Hybrid Authoritarianism: Evidence from the Venezuelan Supreme Court. Law and Social Inquiry, 36, 854–883.
Scalia, A. (1997). A matter of Interpretation. Princeton University Press.
Scheppele, K. L. (2018). Autocratic Legalism. University of Chicago Law Review, 85(2), 545–583.
Scheppele, K. L. (2025). Rights into Structures: Judging in a Time of Democratic Backsliding. German Law Journal, 26(2), 255–273. https://doi.org/10.1017/S2632534725000073
Tonsakulrungruang, K. (2018). The Constitutional Court of Thailand: From Activism to Arbitrariness. In A. H. Y. Chen & A. Harding (Eds.), Constitutional Courts in Asia: A Comparative Perspective (pp. 184–213). Cambridge University Press.
Tushnet, M. (2003). Alternative forms of Judicial Review. Michigan Law Review, 101, 2781–2856. https://repository.law.umich.edu/mlr/vol101/iss8/9
