การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมบนฐานชุมชนเพื่อเสริมสร้างสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุ จังหวัดปทุมธานี
คำสำคัญ:
ผู้สูงอายุ, การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมบนฐานชุมชน, สุขภาวะองค์รวมบทคัดย่อ
ความรู้สึกโดดเดี่ยว ขาดการทำกิจกรรมทางกาย และขาดการมีส่วนร่วมทางสังคม เป็นปัจจัยเสี่ยงที่มีความเกี่ยวข้องปัญหาสุขภาพกายและสุขภาพจิตของผู้สูงอายุ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาและดำเนินโปรแกรมส่งเสริมสุขภาวะองค์รวมของผู้สูงอายุในจังหวัดปทุมธานี โดยใช้แนวทางการวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมบนฐานชุมชน ดำเนินการ 2 วงรอบ เริ่มจากการวางแผน ปฏิบัติ สังเกต และสะท้อนการปฏิบัติเมื่อสิ้นสุดวงรอบที่ 1 จากนั้นปรับแผนและดำเนินการต่อจนครบวงรอบที่ 2 ประเมินผลเมื่อสิ้นสุดโครงการ รวมระยะเวลาวิจัย 10 เดือน ในพื้นที่หมู่ 8 ตำบลบึงบา อำเภอหนองเสือ จังหวัดปทุมธานี ผู้เข้าร่วมวิจัยประกอบด้วยผู้สูงอายุ 90 คน แบ่งเป็นกลุ่มติดสังคม กลุ่มติดบ้าน กลุ่มติดเตียง นักวิจัยชุมชน จำนวน 10 คน และผู้วิจัยจำนวน 2 คน ใช้การเก็บข้อมูลทั้งเชิงปริมาณและคุณภาพ โดยใช้แบบคัดกรองสุขภาพจิต 9Q และการสนทนากลุ่ม
ผลการวิจัยพบว่า ร้อยละ 80 ของผู้สูงอายุกลุ่มเป้าหมายมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการออกกำลังกาย และร้อยละ 88 รับประทานอาหารเหมาะสมกับวัย ร้อยละ 100 ของผู้สูงอายุกลุ่มติดบ้านและติดเตียงได้รับการเยี่ยมบ้าน ร้อยละ 83 ของผู้สูงอายุกลุ่มติดสังคมมีรายได้เพิ่ม และร้อยละ 94 ของผู้สูงอายุกลุ่มเป้าหมายมีระดับความสุขเพิ่มขึ้น นอกจากนี้พบว่าปัจจัยที่นำไปสู่ความสำเร็จได้แก่ คณะทำงานระดับหมู่บ้านมีความรู้และขับเคลื่อนงานได้อย่างเข้มแข็ง การมีส่วนร่วมของชุมชน การบูรณาการกิจกรรมทางกาย จิตใจ สังคม และปัญญา เข้าด้วยกันบนบริบทของชุมชน ผลการวิจัยสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการจัดกิจกรรมส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุในชุมชนที่มีบริบทใกล้เคียงกันได้
เอกสารอ้างอิง
กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย. (2565). ระบบสารสนเทศเพื่อการบริหาร สถิติประชากรรายจังหวัด. [ออนไลน์], เข้าถึงได้จาก https://stat.bora.dopa.go.th/StatMIS/#/ReportStat/3 เข้าถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2565
ดวงใจ ปิยะตระกูล, วรุณรัตน์ รัดกู้, และ วีระศักดิ์ ปิยะตระกูล. (2562). ผลของโปรแกรมกิจกรรมกลุ่มจิตวิทยาเชิงบวกต่อความสุขของผู้สูงอายุ. วารสารการพยาบาลและการดูแลสุขภาพ, 37(2), 143 - 152.
ธรณินทร์ กองสุข, สุวรรณา อรุณพงศ์ไพศาล, ศุภชัย จันทร์ทอง, เบญจมาศ พฤกษ์กานนท์, สุพัตรา สุขาวห และจินตนา ลี้จงเพิ่มพูน. (2561). ความเที่ยงตรงตามเกณฑ์การวินิจฉัยโรคซึมเศร้าของแบบประเมินอาการซึมเศร้า 9 คำถาม ฉบับปรับปรุงภาษากลาง. วารสารสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย, 63(4), 321 - 334.
นิศาชล เฉตระการ, อังคณา สริยาภรณ์, และ ขนิษฐา นันทบุตร. (2560). การพัฒนารูปแบบการจัดการสุขภาวะผู้สูงอายุโดยชุมชนเป็นฐาน. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 31(2), 1 - 18.
พระมหาศุภโชค สุภัทโธ (ปัทมราช), พระครูวิจิตรสรนาท, และ พระมหาปิยะกุล ปิยธมฺโม. (2563). พฤติกรรมจิตอาสาและพลังสุขภาพจิตของประชากรสูงอายุในเขตจังหวัดนครปฐม. วารสาร มจร มนุษยศาสตร์ปริทรรศน์, 6(2), 25 - 38.
ระพีพรรณ คำหอม, ฐาณิษา สุขสวัสดิ์, และ พรรณภีสิริ ชาญวานิชเจริญ. (2562). รูปแบบการบูรณาการการจัดสวัสดิการสังคมและสุขภาพสำหรับผู้สูงอายุในระดับท้องถิ่น. วารสารวิชาการสังคมศาสตร์, 12(2), 168 - 183.
รักชนก ชูพิชัย, เสาวลักษณ์ หัถพรสวรรค์, มาสริน ศุกลปักษ์, วรานิษฐ์ ลำไย และกนิษฐา ถนัดกิจ. (2563). การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมในการพัฒนารูปแบบการขับเคลื่อนชุมชนเพื่อส่งเสริมผู้สูงอายุให้มีชีวิตอย่างมีความสามารถ : กรณีศึกษาชุมชนทรายทอง จังหวัดนนทบุรี. วารสารคุณภาพชีวิตกับกฎหมาย, 16(2), 26 - 38.
สมพงษ์ สิทธิผล, วราณี สิทธิผล, และ อัมภาพร นามวงศ์. (2564). การพัฒนารูปแบบการส่งเสริมสุขภาพผู้สูงอายุตามแนวคิดนิเวศวิทยาทางสังคม. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 35(1), 89 - 106.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2567). การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2567. [ออนไลน์], เข้าถึงได้จากhttps://www.nso.go.th/nsoweb/storage/survey_detail/2025/20241209145003_27188.pdf
สำนักงานคณะกรรมการสุขภาพแห่งชาติ. (2566). เอกสารประกอบการประชุมสมัชชาสุขภาพแห่งชาติ ครั้งที่ 16. [ออนไลน์], เข้าถึงได้จากhttps://old.nationalhealth.or.th/th/node/4779
Collins, S. E., Clifasefi, S. L., Stanton, J., The Leap Advisory Board, Straits, K. J. E., Gil-Kashiwabara, E., Rodriguez Espinosa, P., Nicasio, A. V., Andrasik, M. P., Hawes, S. M., Miller, K. A., Nelson, L. A., Orfaly, V. E., Duran, B. M., & Wallerstein, N. (2018). Community-based participatory research (CBPR): Towards equitable involvement of community in psychology research. American psychologist, 73(7), 884 – 898. https://doi.org/10.1037/amp0000167
Corrado, A. M., Benjamin-Thomas, T. E., McGrath, C., Hand, C., & Laliberte Rudman, D. (2020). Participatory action research with older adults: A critical interpretive synthesis. The Gerontologist, 60(5), e413 - e427.
Filges, T., Siren, A., Fridberg, T., & Nielsen, B. C. V. (2020). Voluntary work for the physical and mental health of older volunteers: A systematic review. Campbell systematic reviews, 16(4), e1124. https://doi.org/10.1002/cl2.1124
Kemmis S.& McTaggart R. (2006). Participatory action research. In N. K. Denzin & Y. S. Lincoln (Eds.), Handbook of qualitative research (2nd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage.
Kim, I., An, H., Yun, S., & Park, H. Y. (2024). Effectiveness of community-based interventions for older adults living alone: a systematic review and meta-analysis. Epidemiology and health, 46, e2024013. https://doi.org/10.4178/epih.e2024013
Tcymbal, A., Abu-Omar, K., Hartung, V., Bußkamp, A., Comito, C., Rossmann, C., Meinzinger, D., & Reimers, A. K. (2022). Interventions simultaneously promoting social participation and physical activity in community living older adults: A systematic review. Frontiers in public health, 10, 1048496. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.1048496
Tsiflikioti, K., Moraitou, D., Pezirkianidis, C., Papantoniou, G., Sofologi, M., Kougioumtzis, G. A., & Tsolaki, M. (2023). Enhancing Subjective Wellbeing in Older Individuals with Amnestic Mild Cognitive Impairment: A Randomized Trial of a Positive Psychology Intervention. Behavioral sciences (Basel, Switzerland), 13(10), 838. https://doi.org/10.3390/bs1310083
ดาวน์โหลด
เผยแพร่แล้ว
รูปแบบการอ้างอิง
ฉบับ
ประเภทบทความ
สัญญาอนุญาต
ลิขสิทธิ์ (c) 2025 ศิริวรรณ กำแพงพันธ์, หทัยรัตน์ อ่วมน้อย, จริยา สายเงิน
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวไลยอลงกรณ์ปริทัศน์ เป็นความคิดเห็นของผู้นิพนธ์แต่ละท่าน มิใช่เป็นทัศนะและมิใช่ความรับผิดชอบของกองบรรณาธิการจัดทำวารสาร และ
มหาวิทยาลัยราชภัฏวไลยอลงกรณ์ ในพระบรมราชูปถัมภ์
