การวิเคราะห์การสอนเสวนาในวิชาหน้าที่พลเมืองระดับประถมศึกษาตอนปลาย

บทคัดย่อ

การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การใช้แนวทางการสอนเสวนาของครูผู้สอนรายวิชาหน้าที่พลเมืองระดับชั้นประถมศึกษาตอนปลาย สังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาปัตตานี เขต 1 โดยออกแบบการวิจัยเป็น 3 ระยะ ได้แก่ ระยะก่อนการฝึกอบรม ระยะระหว่างการฝึกอบรม และระยะหลังการฝึกอบรม ผู้มีส่วนร่วมในการวิจัยเป็นครูผู้สอนรายวิชาหน้าที่พลเมือง/ครูสังคม/ครูประจำชั้นระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4–6 จำนวน 10 คน เครื่องมือที่ใช้ประกอบด้วย แบบประเมินพฤติกรรม แบบบันทึกการสังเกต แบบสังเกตแบบไม่มีโครงสร้าง แบบสัมภาษณ์ชนิดกึ่งมีโครงสร้าง แบบบันทึกหลังการสอนรายคาบสำหรับครูผู้สอน แบบบันทึกการติดตามผล และแบบบันทึกการสนทนากลุ่ม ร่วมกับการบันทึกวิดีโอ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า ก่อนการฝึกอบรมการสอนของครูส่วนใหญ่ยังอยู่ในรูปแบบครูถามนักเรียนตอบเป็นหลัก การใช้คำถามปลายเปิดมีอยู่แต่ไม่ต่อเนื่อง ส่งผลให้การสนทนาเชิงลึกและการแลกเปลี่ยนเหตุผลของผู้เรียนมีข้อจำกัด แม้ครูจำนวนมากมีจุดแข็งด้านการใช้ถ้อยคำเหมาะสม การเสริมแรงเชิงบวก และการกำหนดกติกาการพูด–ฟังที่เอื้อต่อบรรยากาศปลอดภัย ต่อมาระยะระหว่างการฝึกอบรมมีส่วนร่วมในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างต่อเนื่อง มีพัฒนาการความเข้าใจแนวคิดการสอนเสวนาเป็นลำดับ และแสดงความสนใจต่อการนำไปใช้จริงในชั้นเรียน ภายหลังการฝึกอบรมครูเริ่มปรับการสอนให้สอดคล้องกับหลักการสอนเสวนา 5 ประการ ได้แก่ ร่วมมือกัน แลกเปลี่ยนมุมมอง สนับสนุน สั่งสม และมีจุดมุ่งหมาย โดยเห็นแนวโน้มเชิงบวกด้านการเพิ่มการมีส่วนร่วมและการเปิดพื้นที่เสียงของผู้เรียน อย่างไรก็ตาม การโต้ตอบระหว่างผู้เรียนและความเท่าเทียมในการมีส่วนร่วมยังเป็นความท้าทาย โดยเฉพาะข้อจำกัดด้านเวลา ความไม่คุ้นเคยของผู้เรียน และการต้องพึ่งพาครูในการเชื่อมโยงความคิด ข้อมูลเชิงลึกชี้ว่า การใช้กิจกรรมกลุ่มย่อย การลดการสรุปเร็ว และการชวนให้นักเรียนตอบสนองต่อความเห็นของเพื่อน ช่วยยกระดับคุณภาพการเสวนาได้ชัดเจน

คำสำคัญ: การสอนเสวนา, รายวิชาหน้าที่พลเมือง, ครูประถมศึกษาตอนปลาย