การพัฒนา Executive Functions (EF) ผ่านการเล่นตามบริบทไทย : แนวทางปฏิบัติเพื่อรากฐานสมองที่แข็งแกร่ง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การพัฒนาทักษะสมอง Executive Functions (EF) ผ่านการเล่นตามบริบทไทยแนวทางปฏิบัติเพื่อรากฐานสมองที่แข็งแกร่ง Executive Functions (EF) เป็นชุดของกระบวนการทางความคิดระดับสูงที่จำเป็นต่อการกำกับตนเอง การปรับตัวและการเรียนรู้ตลอดชีวิต โดยมีฐานการทำงานหลักอยู่ที่สมองส่วนหน้า (Prefrontal Cortex) บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อสังเคราะห์ความเชื่อมโยงเชิงทฤษฎีระหว่างการเล่น (Play) กับการพัฒนา EF และนำเสนอแนวทางการปฏิบัติที่บูรณาการกับบริบททางวัฒนธรรมไทย มุ่งเน้นการพัฒนา EF ในกรอบที่ครอบคลุม 9 ด้าน ได้แก่ การจำเพื่อใช้งาน (Working Memory), การยั้งคิดไตร่ตรอง (Inhibitory Control), ความยืดหยุ่นทางความคิด (Cognitive Flexibility), การจดจ่อใส่ใจ (Sustained Attention), การควบคุมอารมณ์ (Emotional Control), การติดตามประเมินตนเอง (Monitoring), การริเริ่มและลงมือทำ (Initiating), การวางแผนจัดระบบ (Planning Organizing), และการมุ่งเป้าหมาย (Goal-Dircted) ผลการวิเคราะห์โดยอ้างอิงทฤษฎี สังคม-วัฒนธรรมของ Vygotsky ชี้ให้เห็นว่าการเล่นแบบมีจุดมุ่งหมายและการเล่นบทบาทสมมติโดยเฉพาะกิจกรรมที่บูรณาการภูมิปัญญาไทยและการละเล่นพื้นบ้าน เช่น มอญซ่อนผ้า, รีรีข้าวสาร, งูกินหาง ,เดินกะลา และการเล่นตลาดนัดท้องถิ่นเป็นกลไกที่มีประสิทธิภาพในการกระตุ้นและเสริมสร้างทักษะ EF ทั้ง 9 ด้านในเด็กปฐมวัย บทความนี้จึงเสนอแนวทางเชิงปฏิบัติการที่ชัดเจนเพื่อให้ครู ผู้ปกครอง และผู้กำหนดนโยบายสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการสร้างรากฐานสมองที่มั่นคงและยั่งยืนสำหรับเด็กไทย
Downloads
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย. (2563). คู่มือเล่นเปลี่ยนโลกสำหรับสถานพัฒนาเด็กปฐมวัย. บริษัท ทีเอส อินเตอร์พริ้นท์ จำกัด.
ขวัญฟ้า รังสิยานนท์ และคณะ. (2562). คู่มือครูและผู้ปกครอง การเสริมสร้างทักษะสมอง EF สำหรับเด็กปฐมวัย. เพอลังอิ พับลิชซิ่ง.
ณัฏฐนี สุขปรีดี. (2564). การพัฒนาทักษะสมองส่วนหน้า (EF) ในสภาวะวิกฤต. https://www.eef.or.th/article-executive-functions-151221
ทิพธัญญา อุ่นท้าว และปวีณา ลิมปิทีปราการ. (2565). ผลของกิจกรรมเคลื่อนไหวอย่างสร้างสรรค์ ต่อทักษะการคิดเชิงบริหารในเด็กปฐมวัย กรณีศึกษาศูนย์พัฒนาเด็กเล็กแห่งหนึ่งในจังหวัดศรีสะเกษ. วารสารศูนย์อนามัยที่ 9, 16(3), 834-850.
นวลจันทร์ จุฑาภักดีกุล. (2561). รู้จักทักษะสมอง EF Executive Function Skills. คู่มือพัฒนาทักษะสมอง EF Executive Functions สำหรับครูปฐมวัย. บริษัทมติชนจำกัด (มหาชน).
ปนัดดา ธนเศรษฐกร. (2555). ทักษะสมอง EF กับพัฒนาการเด็กปฐมวัย. ใน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส). คู่มือพัฒนาทักษะสมอง (EF) Executive Functions สำหรับครูปฐมวัย (น. 60–85). มติชน.
ปิยนันท์ พูลโสภา. (2560). การพัฒนาการเล่น เพื่อการเรียนรู้ของเด็กปฐมวัยในศตวรรษที่ 21. วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์, 32(1), 20-27.
ยุพิน พลหนา. (2564). บทบาทครู กับการพัฒนาทักษะสมอง EF ด้วยการ “ให้โอกาส”. https://www.edbathai.com
โรงพยาบาลเด็กสินแพทย์. (2563). ของเล่นกับการเล่น เล่นอย่างไรให้ดี และปลอดภัย. https://www.synphaet.co.th/children-ramintra
สุภาวดี หาญเมธี. (2560). ทักษะสมองเพื่อชีวิตที่สำเร็จ. EF: Brain & Life Success. รักลูก เลิร์นนิ่ง.
สุวรรณชัย พัฒนายิ่งเจริญชัย. (2565). การเล่น 6 แบบสัมพันธ์กับพัฒนาสมองเด็ก. https://www.bangkokbiznews.com/health/public-health/1043416
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส). (2561). คู่มือพัฒนาทักษะสมอง EF Executive Functions สำหรับครูปฐมวัย. มติชน.
อรทัย บุญเที่ยง. (2562). ผลการศึกษาการบูรณาการจัดการเรียนรู้ทักษะทางสมองเพื่อชีวิตที่สำเร็จ (Executive Function : EF) ของครู ผู้ดูแลเด็กเล็กในเขตพื้นที่จังหวัดกำแพงเพชร. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏเพชรบุรี, 9(1), 221 - 229.
Aksorn Education. (2019). กระตุ้นให้เด็กคิดวิเคราะห์ ครูต้องเลิกถามว่า เข้าใจไหม และ ไม่รีบเฉลยคำตอบ. https://www.aksorn.com/think-critically
Almy and ZelaZo. (2015). Reflection and Executive Function: Foundations for Learning and Healthy Development. Child Development, 7(1), 53-59.
Barkley, R. A. (2012). Executive Functions: What They Are, How They Work, and Why They Evolved. Guilford Press.
Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development: Experiments by nature and design. Harvard University Press.
Caine, R. N., Caine, G., Carol, M., and Karl, K. (2009). 12 Brain/ mind learning principles in action: Developing function of the human brain (2nd ed.). Corwin.
Center on the Developing Child at Harvard University. (2014). Enhancing and Practicing Executive Function Skills with Children from Infancy to Adolescence. Harvard University.
Center on the Developing Child at Harvard University. (2024). Executive functions. https://developingchild.harvard.edu/science/key-concepts/executive-function/
Diamond, A. (2013). Executive functions. In P. D. Zelazo (Ed.), The Oxford handbook of developmental psychology, Vol. 1: Body and mind (pp. 527–561). Oxford University Press.
Moffitt, T. E., et al. (2020). A gradient of childhood self-control predicts adult health, wealth, and public safety. Proceedings of the National Academy of Sciences, 117(23), 12727–12733.
Piaget, J. (1962). Play, dreams and imitation in childhood. W. W. Norton & Co.
United Nations. (1989). Convention on the Rights of the Child. Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Youngciety. (2566). การส่งเสริมพัฒนาการผ่านการเล่น และ ความสำคัญของการเล่นในเด็กปฐมวัย. https://www.youngciety.com/article/journal/learning-through-play-for-kids.html
