การศึกษาศักยภาพและกลยุทธ์การท่องเที่ยวเชิงนิเวศบ้านคลองตาเพิ่ม อำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ได้แก่ 1) เพื่อศึกษาศักยภาพแหล่งท่องเที่ยวเชิงนิเวศในพื้นที่บ้านคลองตาเพิ่ม อำเภอพระสมุทรเจดีย์ จังหวัดสมุทรปราการ 2) เพื่อพัฒนาและจัดกิจกรรมการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของชุมชน และ 3) เพื่อสังเคราะห์และจัดทำกลยุทธ์การท่องเที่ยวเชิงนิเวศของชุมชนอย่างยั่งยืน โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยแบบผสมผสาน ระหว่างการวิจัยเชิงคุณภาพ และการวิจัยแบบกึ่งทดลอง กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัย ได้แก่ สมาชิกชุมชนบ้านคลองตาเพิ่มจำนวน 30 คน ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มผู้นำชุมชน กลุ่มเยาวชน กลุ่มแม่บ้าน และกลุ่มผู้สูงอายุ โดยใช้วิธีการเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้เก็บข้อมูล ได้แก่ แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบสังเกตแบบมีส่วนร่วม แบบสอบถามก่อน - หลัง และการประชุมระดมความคิดเห็น วิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการวิเคราะห์ และเชิงปริมาณด้วยสถิติพื้นฐาน ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน และการเปรียบเทียบค่าก่อน - หลังด้วย t-test

ผลการวิจัยพบว่า ชุมชนบ้านคลองตาเพิ่มมีศักยภาพเชิงนิเวศในหลายมิติ ได้แก่ ทุนทรัพยากรธรรมชาติ (ป่าชายเลน คลอง และความหลากหลายทางชีวภาพ) ทุนทางสังคมและวัฒนธรรม (วิถีชุมชน ประเพณี และความเข้มแข็งของเครือญาติ) รวมทั้งทุนมนุษย์ (ผู้นำชุมชน เยาวชน) ที่มีความพร้อมในการพัฒนา ภายหลังการจัดกิจกรรมพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมเกี่ยวกับการท่องเที่ยวเชิงนิเวศเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.01 และเกิดการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริงของชุมชนทั้งในกระบวนการออกแบบและดำเนินกิจกรรม

นอกจากนี้ ผู้วิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูลด้วย SWOT และ TOWS Matrix นำไปสู่การสังเคราะห์กลยุทธ์และการออกแบบ “โมเดลกลยุทธ์การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงนิเวศบ้านคลองตาเพิ่ม” ซึ่งครอบคลุม 4 มิติ ได้แก่ ด้านการอนุรักษ์ทรัพยากร การสร้างสรรค์กิจกรรมท่องเที่ยว การสร้างเครือข่ายความร่วมมือ และการสร้างรายได้อย่างยั่งยืน กลยุทธ์เหล่านี้เน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนเป็นศูนย์กลาง และสอดคล้องกับแนวทางการท่องเที่ยวโดยชุมชนเชิงนิเวศในระดับประเทศ

ผลลัพธ์จากงานวิจัยครั้งนี้สามารถใช้เป็นแนวทางพัฒนานโยบายและการจัดการการท่องเที่ยวในชุมชนที่มีบริบทคล้ายคลึงกัน และเป็นต้นแบบของการจัดการทรัพยากรที่ยั่งยืนควบคู่กับการพัฒนาทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมของท้องถิ่น