รูปแบบการอนุรักษ์ผ้าทอไทยวน อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี: แนวทางสู่ความยั่งยืนในบริบทสังคมและวัฒนธรรมร่วมสมัย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาประวัติความเป็นมา ภูมิปัญญา และกระบวนการผลิตผ้าทอไทยวน 2) วิเคราะห์รูปแบบและกระบวนการอนุรักษ์ของชุมชน และ 3) นำเสนอรูปแบบการอนุรักษ์ที่เหมาะสมกับบริบทสังคมร่วมสมัยเพื่อความยั่งยืนทางวัฒนธรรมและเศรษฐกิจของท้องถิ่น ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ได้แก่ การวิจัยเอกสารและการศึกษาจากเรื่องเล่า ควบคู่กับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ และการสนทนากลุ่มกับภาคีเครือข่ายในพื้นที่ตำบลต้นตาล อำเภอเสาไห้ จังหวัดสระบุรี ข้อมูลถูกวิเคราะห์และนำเสนอเชิงพรรณนา

ผลการวิจัยพบว่า (1) ด้านภูมิปัญญาและการสืบทอดองค์ความรู้ ผ้าทอไทยวนมีฐานสำคัญอยู่ที่ครอบครัวและกลุ่มสตรีทอผ้า ซึ่งถ่ายทอดทักษะ ลวดลาย และความหมายเชิงสัญลักษณ์อย่างต่อเนื่อง โดยได้รับการสนับสนุนจากสถาบันการศึกษาและศูนย์เรียนรู้ในพื้นที่ ผ่านการบันทึกองค์ความรู้ด้วยสื่อดิจิทัล การจัดอบรม และการบูรณาการสู่หลักสูตรท้องถิ่น (2) ด้านรูปแบบและกระบวนการอนุรักษ์ พบว่าเป็นการบูรณาการระหว่างการสืบทอดภูมิปัญญาดั้งเดิมกับการปรับตัวสู่สังคมร่วมสมัย โดยมีการพัฒนาไปสู่ผลิตภัณฑ์ร่วมสมัย การใช้เทคโนโลยีดิจิทัล และการเชื่อมโยงกับกิจกรรมทางเศรษฐกิจและสังคมของชุมชน และ (3) ด้านความยั่งยืน พบว่า การพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาด การสร้างแบรนด์ และการใช้สื่อออนไลน์เป็นช่องทางการจำหน่าย รวมถึงการยกระดับมาตรฐาน เช่น OTOP และสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) มีบทบาทสำคัญในการเพิ่มมูลค่าและศักยภาพการแข่งขัน ทั้งนี้ ความยั่งยืนของการอนุรักษ์จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน ชุมชน และสถาบันการศึกษา ควบคู่กับการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของคนรุ่นใหม่ผ่านกิจกรรมเชิงสร้างสรรค์และเทคโนโลยีดิจิทัล