การประยุกต์ใช้ทฤษฎีใหม่สู่โคกหนองนาโมเดล : กรณีศึกษา (นายบุญล้อม เต้าแก้ว) ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงสวนล้อมศรีรินทร์ตำบลหนองโน อำเภอเมือง จังหวัดสระบุรี

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิธีการประยุกต์ใช้เกษตรทฤษฎีใหม่สู่โคก หนอง นา โมเดลของนายบุญล้อม เต้าแก้ว 2) ศึกษาปัจจัยแห่งความสำเร็จในการประยุกต์ใช้ และ 3) ศึกษาการนำองค์ความรู้ไปประยุกต์ใช้ในไร่รักษ์แม่กรอง การวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพแบบกรณีศึกษาและการถอดบทเรียน ศึกษาพื้นที่ 2 แห่ง ได้แก่ ศูนย์เรียนรู้เศรษฐกิจพอเพียงสวนล้อมศรีรินทร์ จังหวัดสระบุรี และไร่รักษ์แม่กรอง จังหวัดนครราชสีมา ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 29 คน เลือกแบบเจาะจง เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการสังเกตและการสัมภาษณ์ ประกอบการศึกษาเอกสารและการศึกษาดูงาน วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาและนำเสนอผลแบบพรรณนาวิเคราะห์ ผลการวิจัยพบว่า 1) นายบุญล้อมประยุกต์ใช้เกษตรทฤษฎีใหม่ในพื้นที่ประมาณ 20 ไร่ โดยจัดการพื้นที่โคกสำหรับอยู่อาศัย ปลูกพืชหลายระดับ และเลี้ยงสัตว์ พื้นที่หนองสำหรับกักเก็บและกระจายน้ำด้วยคลองไส้ไก่ และพื้นที่นาสำหรับปลูกข้าวและพืชอาหารบนหัวคันนา 2) ปัจจัยแห่งความสำเร็จที่เกี่ยวข้องมี 3 ด้าน ได้แก่ ด้านความรู้เกี่ยวกับเกษตรทฤษฎีใหม่และกสิกรรมธรรมชาติ ด้านการบริหารจัดการพื้นที่และทรัพยากร และด้านการมีส่วนร่วมของผู้นำ ชุมชน และภาคีเครือข่าย และ 3) ไร่รักษ์แม่กรองมีพื้นที่ประมาณ 7 ไร่ ลักษณะเป็นเนินลาดเชิงเขา มีการปรับใช้แนวคิดโคก หนอง นา โมเดลผ่านการปลูกพืชผสมผสาน การเลี้ยงสัตว์ การขุดหนองกักเก็บน้ำ และการทดลองปลูกข้าวไร่แบบหยอดหลุม ซึ่งพบว่าข้าวสามารถเจริญเติบโตและออกรวงได้ รวมทั้งมีการนำผลผลิตมาบริโภค จำหน่าย และแบ่งปัน ข้อค้นพบสะท้อนว่า การถ่ายทอดองค์ความรู้จากพื้นที่ต้นแบบจำเป็นต้องปรับรูปแบบการดำเนินงานให้เหมาะสมกับบริบทภูมิสังคมและทรัพยากรของแต่ละพื้นที่