พุทธจริยธรรม ESG และความสามารถในการฟื้นตัวเชิงกลยุทธ์: บทบาทของทุนทางสถาบันพุทธศาสนาในบริบทอาเซียน

เกียรติอนันต์  ล้วนแก้ว; อานนท์ เกศรีสม

ผู้แต่ง

เกียรติอนันต์ ล้วนแก้ว คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
อานนท์ เกศรีสม บริษัท ไมลส์ คอนซัลติ้ง กรุ๊ป จำกัด

คำสำคัญ:

ทุนทางสถาบันพุทธศาสนา, ESG, ความสามารถในการฟื้นตัวเชิงกลยุทธ์, DPSIR-ER, ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้นำเสนอกรอบแนวคิดที่บูรณาการทุนทางสถาบันพุทธศาสนา (Buddhist Institutional Capital: BIC) เข้ากับกรอบ ESG และความสามารถในการฟื้นตัวเชิงกลยุทธ์ (strategic resilience) ในบริบทอาเซียน โดยใช้ทฤษฎีสถาบัน (Institutional Theory) และแนวคิดตัวเลือกที่แท้จริง (real options) มาเป็นกรอบทฤษฎีหลัก บทความนี้เสนอว่าสถาบันพุทธศาสนาในฐานะสถาบันที่ไม่เป็นทางการ (informal institution) มีการดำเนินการผ่านสามช่องทาง ได้แก่ เชิงบรรทัดฐาน เชิงความรู้ และเชิงกฎระเบียบ ช่องทางเหล่านี้สามารถนำมาใช้เพื่อช่วยลดความไม่แน่นอนของ ESG (ESG Uncertainty Index: ESGUI) และเสริมสร้างความสามารถในการฟื้นตัวสามมิติ ได้แก่ การดูดซับ การปรับตัว และการแปลงสภาพ บทความนี้พัฒนากรอบ DPSIR-ER ซึ่งขยายจากกรอบ DPSIR-E ด้วยการเพิ่มสัมประสิทธิ์ความสามารถในการฟื้นตัว (R) ในสมการ I = P × A × T × E × R และได้ชี้ให้เห็นว่าปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง (SEP) และนโยบาย BCG Economy สามารถนำมาใช้เป็นต้นแบบของสถาบันระดับชาติได้ครบทั้งสามช่องทาง และได้นำเอาแนวคิดนี้มาพัฒนาเป็นข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการขับเคลื่อน ESG ในระดับบรรษัท ระดับการกำกับดูแล และการนำมาปรับใช้ในภูมิภาคอาเซียน

เอกสารอ้างอิง

Abeydeera, S., Kearins, K., & Tregidga, H. (2016). Buddhism, Sustainability and Organizational Practices: Fertile Ground? Journal of Corporate Citizenship. 61, 44–70. DOI:10.9774/GLEAF.4700.2016.ma.00005

Akadiri, S. S., & Özkan, O. (2026). Navigating uncertainty: The impact of ESG factors on clean energy markets and investment dynamics. Corporate Social Responsibility and Environmental Management. 33(1), 1270–1285. https://doi.org/10.1002/csr.70227

Avramov, D., Cheng, S., Lioui, A., & Tarelli, A. (2022). Sustainable investing with ESG rating uncertainty. Journal of Financial Economics. 145(2), 642–664. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2021.09.009

Becker, C. U., & Hamblin, J. (2021). Conceptualizing personhood for sustainability: A Buddhist virtue ethics perspective. Sustainability. 13(16), 9166. https://doi.org/10.3390/su13169166

Bin-Feng, C., Mirza, S. S., Ahsan, T., & Qureshi, M. A. (2024). How uncertainty can determine corporate ESG performance? Corporate Social Responsibility and Environmental Management. 31(3), 2290–2310. https://doi.org/10.1002/csr.2695

Daniels, P. L. (2003). Buddhist economics and the environment: Material flow analysis and the moderation of society’s metabolism. International Journal of Social Economics. 30(1-2), 8–33. https://doi.org/10.1108/03068290310453592

Daniels, P. L. (2010a). Climate change, economics, and Buddhism – Part I: An integrated environmental analysis framework. Ecological Economics. 69(5), 952–961. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2009.12.002

Daniels, P. L. (2010b). Climate change, economics, and Buddhism –Part 2: New views and practices for sustainable world economies. Ecological Economics. 69(5), 962–972. https://doi.org/10.1016/j.ecolecon.2010.01.012

DiMaggio, P. J., & Powell, W. W. (1983). The iron cage revisited: Institutional isomorphism and collective rationality in organizational fields. American Sociological Review. 48(2), 147–160. https://doi.org/10.2307/2095101

Edmans, A. (2023). The end of ESG. Financial Management. 52(1), 3–17. https://doi.org/10.1111/fima.12413

Esteves, L., Franco, M., & Rodrigues, M. (2025). Mindfulness in the business context: A multi-level model. International Journal of Organizational Analysis. 33(8), 2066-2105. https://doi.org/10.1108/i.joa-04-2024-4466

Fu, P., Ren, Y.-S., Tian, Y., Narayan, S. W., & Weber, O. (2024). Reexamining the relationship between ESG and firm performance: Evidence from the role of Buddhism. Borsa Istanbul Review. 24(1), 47–60. https://doi.org/10.1016/j.bir.2023.10.011

Hamel, G., & Välikangas, L. (2003). The quest for resilience. Harvard Business Review. 81(9), 52–63.

Khurshid, A., Xu, S., Khan, K., & Cifuentes-Faura, J. (2026). Resilience, dynamic capabilities, and ESG: The strategic connection. Business Strategy and the Environment. https://doi.org/10.1002/bse.70627

Kim, J., & Daniel, S. J. (2016). Religion and corporate governance: Evidence from 32 countries. Asia-Pacific Journal of Financial Studies. 45(2), 281–308. https://doi.org/10.1111/ajfs.12130

Leggerini, C., Percuoco, M., Ricciardi, I., & Prisco, A. (2025). Circular economy disclosure and ESG performance : Signal, substance or symbol? Business Strategy and the Environment. 35(3), 3672-3690. https://doi.org/10.1002/bse.70334

Li, T.-T., Wang, K., Sueyoshi, T., & Wang, D. D. (2021). ESG: Research progress and future prospects. Sustainability. 13(21), 11663. https://doi.org/10.3390/su132111663.

Martiny, A., Taglialatela, J., Testa, F., & Iraldo, F. (2024). Determinants of environmental social and governance (ESG) performance: A systematic literature review. Journal of Cleaner Production. 456, 142213. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2024.142213

Nelson, J. A. (2018). Buddhist Economics: An Enlightened Approach to the dismal science. Feminist Economics. 24(3), 184–187. https://doi.org/10.1080/13545701.2018.1455986

North, D. C. (1990). Institutions, institutional change and economic performance. Cambridge University Press.

Ongan, S., Gocer, I., & Işık, C. (2025). Introducing the new ESG-based sustainability uncertainty index (ESGUI). Sustainable Development. 33(3), 4457–4467. https://doi.org/10.1002/sd.3351

Ortiz-de-Mandojana, N., & Bansal, P. (2016). The long-term benefits of organizational resilience through sustainable business practices. Strategic Management Journal. 37(8), 1615–1631. https://doi.org/10.1002/smj.2410

Perera, G. N. R., Feranita, F., Xavier, J. A., & B. Jaya Kumar, T. (2025). Beyond breathing exercises: rethinking mindfulness through a Buddhist lens to combat unethical decision-making in organizations. Journal of Entrepreneurship in Emerging Economies. 17(1), 73–97. https://doi.org/10.1108/jeee-03-2024-0109

Sarkis, J. (2012). Models for compassionate operations. International Journal of Production Economics. 139(2), 359–365. https://doi.org/10.1016/j.ijpe.2012.06.018

Speece, M. W. (2019). Sustainable development and Buddhist economics in Thailand. International Journal of Social Economics. 46(5), 704–721. https://doi.org/10.1108/ijse-08-2018-0405

Tan, F., & Dipendra, K. C. (2024). Tensions between materiality assessments and stakeholder engagements in Thai corporate sustainability leaders. Sustainability. 16(17), 7711. https://doi.org/10.3390/su16177711

Terzani, S., & Turzo, T. (2021). Religious social norms and corporate sustainability: The effect of religiosity on environmental, social, and governance disclosure. Corporate Social Responsibility and Environmental Management. 28(1), 485–496. https://doi.org/10.1002/csr.2063