ผลกระทบทางการเมืองจากคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ระหว่างปี พ.ศ. 2540 - 2568

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มุ่งวิเคราะห์ผลกระทบจากบทบาททางการเมืองของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 ถึง พ.ศ. 2568 ผ่านปรากฏการณ์ตุลาการภิวัตน์ที่ทำให้อำนาจของสถาบันตุลาการ โดยเฉพาะศาลรัฐธรรมนูญขยายตัวจากการวินิจฉัยข้อพิพาทไปสู่การกำกับทิศทางการเมือง โดยใช้กรอบคิดว่าด้วยความสัมพันธ์ระหว่างศาลกับการเมือง การพิจารณาทบทวนโดยตุลาการ หลักนิติธรรม และสถาบันนิยม เพื่ออธิบายบทบาทและผลกระทบเชิงสถาบันของคำวินิจฉัยคดีการเมืองสำคัญ ระเบียบวิธีวิจัยเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์เอกสารและเนื้อหา การตีความ และการวิเคราะห์เชิงโครงสร้าง รวมทั้งคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญในช่วงปี 2540 - 2568 รัฐธรรมนูญและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยชี้ว่า การที่ศาลรัฐธรรมนูญเข้าไปมีบทบาททางการเมืองผ่านคำวินิจฉัยคดีต่าง ๆ นั้น ได้ส่งผลกระทบ 3 ประการ ได้แก่ 1) การทำให้การรัฐประหารและการใช้อำนาจของคณะรัฐประหารมีผลชอบด้วยกฎหมายและยากต่อการตรวจสอบ 2) การทำให้ศาลรัฐธรรมนูญกลายเป็น “ผู้เล่น” และ “ผู้กำหนดผลลัพธ์” ในการแข่งขันทางการเมือง ส่งผลต่อเสถียรภาพรัฐบาลและพลวัตระบบพรรคการเมือง และ 3) การทำให้ศาลมีอำนาจเหนือกระบวนการแก้ไขรัฐธรรมนูญและนโยบายทางการเมืองและกฎหมายผ่านการตีความเชิงขยายและการอ้างคุณค่าหรือเจตนารมณ์ของระบอบการปกครอง ภายใต้ความขัดแย้งสูงการเข้ามามีบทบาททางการเมืองของศาลรัฐธรรมนูญก่อให้เกิดความไม่แน่นอนเชิงสถาบันและทำให้สนามการเมืองย้ายจากพื้นที่ของฝ่ายบริหารและฝ่ายนิติบัญญัติไปสู่พื้นที่ของฝ่ายตุลาการมากขึ้น จึงนำไปสู่ข้อเสนอเชิงโครงสร้างเพื่อกำหนดขอบเขตอำนาจให้ชัดเจน ปรับปรุงกระบวนการสรรหาตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ เพิ่มความโปร่งใส และยึดหลักนิติธรรมที่ยึดโยงกับประชาชน