แนวทางการส่งเสริมจิตสำนึกหลักพลีกรรม 5 ในสังคมไทยปัจจุบัน

บทคัดย่อ

          บทความฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาแนวคิดในเรื่องของการสร้างจิตสำนึก 2) ศึกษาหลักพลีกรรม 5 ที่ปรากฏในคัมภีร์ทางพระพุทธศาสนาเถรวาท และ 3) เสนอแนวทางการส่งเสริมจิตสำนึกในหลักพลีกรรม 5 ในสังคมไทยปัจจุบัน เป็นวิธีวิจัยเชิงคุณภาพศึกษาเอกสารและสัมภาษณ์เชิงลึก เลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจงเป็นตัวแทนผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับหลักธรรมเรื่องพลีกรรม 5 ได้แก่ 1) กลุ่มพระสงฆ์ และ 2) กลุ่มประชาชนทั่วไป จำนวน 15 รูป/คน โดยวิเคราะห์เชิงเนื้อหาและสรุปเป็นภาพรวม ผลการวิจัยพบว่า 1) การสร้างจิตสำนึก เป็นการเรียนรู้และตระหนักถึงความรู้สึกรักและให้ความสำคัญ เน้นการสอนจริยธรรมเพื่อให้ผู้เรียนเกิดจิตสำนึก มี 3 ด้าน ได้แก่ 1.1) ด้านพุทธพิสัย การได้รับรู้หรือการมีประสบการณ์ตรง 1.2) ด้านจิตพิสัย ความรูสึกทางจิตใจ ความสนใจหรือใฝ่ใจในสิ่งที่ดี และ 1.3) ด้านทักษะพิสัย พฤติกรรมหรือการแสดงออกจากผลการเรียนรู้หลังจากการมีประสบการณกับสิ่งเร้า 2) หลักพลีกรรม 5 ประกอบด้วย 2.1) ญาติพลี ได้แก่ สงเคราะห์ญาติ ใครตกทุกข์ได้ยาก เข้ามาขอความช่วยเหลือก็ไม่ดูดาย 2.2) อติถิพลี ได้แก่ การต้อนรับแขก การฝึกตนเองให้เข้าสังคม 2.3) ปุพพเปตพลี ได้แก่ การทำบุญอุทิศกุศลให้กับ ผู้วายชนม์ 2.4) ราชพลี ได้แก่ การบริจาคทรัพย์ช่วยประเทศชาติ และ 2.5) เทวตาพลี ได้แก่ การทำบุญอุทิศให้กับเทพที่ปกปักรักษา      3) แนวทางการส่งเสริมคือ 3.1) ด้านพุทธพิสัย ศึกษาหาความรู้ทั้งทางโลกและทางธรรม 3.2) ด้านจิตพิสัย สร้างจิตสำนึกในการเป็นพลเมืองที่ดี และ 3.3) ด้านทักษะพิสัย การปฏิบัติตนตามหลักธรรม ประเพณี และพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา