ผ้าทอลายหางกระรอก : องค์ความรู้และคุณค่าจากเรื่องสั้น ของจำลอง ฝั่งชลจิตร และชุมชนเกาะยอ จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาองค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากเรื่องสั้นของจำลอง ฝั่งชลจิตร และชุมชนเกาะยอ จังหวัดสงขลา ใน 3 ประเด็น ได้แก่         1) องค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากเรื่องสั้น 2) องค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากชุมชน และ 3) การบูรณาการองค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากเรื่องสั้นและชุมชนเกาะยอ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ช่างทอ ผู้รู้ในชุมชนเกาะยอ และผู้ประพันธ์เรื่องสั้น เครื่องมือที่วิจัย ได้แก่ การสังเกต แบบสัมภาษณ์ และสนทนากลุ่ม นำข้อมูลมาตีความ จำแนก และวิเคราะห์ ผลการศึกษาพบว่า องค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากเรื่องสั้น ใน 3 ประเด็น ได้แก่ 1) องค์ความรู้และคุณค่าจากเรื่องสั้นผ้าทอลายหางกระรอก มีการสืบทอดต่อ ๆ กันมาไม่น้อยกว่า 3 รุ่น สามารถสั่งสมภูมิปัญญาด้านการทอผ้าของภาคใต้ 2) องค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากชุมชนเกิดจากการเชื่อมโยงภูมิปัญญาการทอผ้าเข้ากับทรัพยากรธรรมชาติในท้องถิ่น และ 3) การบูรณาการองค์ความรู้และคุณค่าผ้าทอลายหางกระรอกจากเรื่องสั้นและจากชุมชนผ่านการพูดคุยและสนทนากลุ่มกับผู้รู้และช่างทอ ที่เกิดจากภูมิปัญญาของช่างทอ นั่งเรือข้ามเกาะและสังเกตเห็นสาหร่ายหางกระรอกที่ขึ้นอยู่ในทะเลสาบสงขลา ทำให้เกิดภาพจินตนาการนำไปสู่การประดิษฐ์ออกแบบ ถอดลายขึ้นมาเป็นลายใหม่ และตั้งชื่อเรียกว่า “ลายหางกระรอก” ส่งผลให้ชุมชนพูดถึงผ้าทอลายดั้งเดิมลายอื่น ๆ ทำให้วงสนทนาเรื่องผ้าทอของชุมชนมีความหมายมากขึ้น