การจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่นเพื่อสร้างเสริมความมั่นคง ทางอาหารของชุมชนสู่ความยั่งยืน

บทคัดย่อ

บทความฉบับนี้นำเสนอเรื่องการจัดการตนเองของชุมชนท้องถิ่นเพื่อสร้างเสริมความมั่นคงทางอาหารของชุมชนสู่ความยั่งยืน จากอดีตที่ผ่านมาได้เผชิญปัญหาความมั่นคงทางอาหาร และการสร้างมาตรการรับมือเพื่อความอยู่รอดของประชากรในประเทศ และประชากรโลก สาเหตุความรุนแรงจากวิกฤต เช่น ภูมิอากาศ สภาพแวดล้อม ดังเช่น ประเทศไทยที่กำลังประสบปัญหาด้านอาหารจากราคาสินค้าเกษตร ราคาอาหารสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง และผลผลิตทางการเกษตรเข้าถึงได้ยากขึ้น รวมทั้งชุมชนที่ผลิตแหล่งอาหารมีการเปลี่ยนแปลงไปจากสังคมแห่งการพึ่งตนเองภายใต้สังคมเกษตรกรรมที่ผลิตเพื่ออยู่ เพื่อกินเป็นหลัก กลายเป็นสังคมแห่งการผลิตภายใต้ระบบทุนนิยมที่ผลิตเพื่อการค้าในเชิงพาณิชย์ สนองความต้องการของตลาดภายในประเทศและตลาดโลก ทำให้เกิดการเปลี่ยนผลผลิตของอาหารจากความต้องการขั้นพื้นฐานของมนุษย์มาเป็นสินค้า ส่งผลให้การผลิตที่อยู่บนฐานความหลากหลายทางชีวภาพของชุมชนค่อย ๆ เปลี่ยนมาสู่การผลิตเฉพาะ ก่อให้เกิดวิกฤติด้านความมั่นคงทางอาหาร ส่วนภาครัฐก็รวมอำนาจการบริหารเบ็ดเสร็จในการจัดการประเทศที่ส่วนกลาง ดังนั้น เพื่อสร้างอธิปไตยทางอาหารและการจัดการทรัพยากรให้เกิดความสมดุลยั่งยืน เห็นควรมีการจัดการผลผลิตที่เกื้อกูลและเหมาะสมกับบริบทพื้นที่ ให้มีปริมาณอาหารเพียงพอ มีคุณภาพปลอดภัย และสร้างความมั่นคงทางเศรษฐกิจ ได้แก่ 1) มิติการเข้าถึงอาหารได้ง่าย การปลูกพืชผักผลไม้รอบบริเวณบ้าน 2) มิติความพอเพียงและนำอาหารไปใช้ประโยชน์ เช่น การเก็บอาหาร การปลูกพืชหลากหลาย และแปรรูปอาหารเพื่อรักษาคุณค่าและเพิ่มมูลค่า 3) มิติการรักษาสิ่งแวดล้อม การไม่ใช้สารเคมี และ 4) มิติการจัดการความรู้ การถอดบทเรียนความสำเร็จ