การจัดเก็บข้อมูลเรื่องเล่าชุมชนเพื่อเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยวชุมชน บ้านหนองแขม จังหวัดพิจิตร
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจ รวบรวมและถอดองค์ความรู้เรื่องเล่าท้องถิ่นเพื่อเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยวของชุมชนบ้านหนองแขม จังหวัดพิจิตร และ 2) วิเคราะห์ศักยภาพชุมชนในการพัฒนาพื้นที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวของชุมชนบ้านหนองแขม จังหวัดพิจิตร เป็นวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ใช้เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสัมภาษณ์เชิงลึกและสนทนากลุ่ม ได้รับการพิจารณา ตรวจสอบ ประเมินความเหมาะสมและเห็นชอบให้นำไปใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลโดยผู้ทรงคุณวุฒิด้านเรื่องเล่าชุมชน จำนวน 3 คน คัดเลือกผู้ให้ข้อมูลแบบเจาะจง โดยผู้ให้ข้อมูลสำคัญเป็นผู้ที่สัมพันธ์หรือเกี่ยวข้องกับการพัฒนาพื้นที่หรือมีองค์ความรู้เรื่องเล่าชุมชน จำนวน 20 คน เช่น ผู้นำชุมชน ผู้อาวุโสท้องถิ่น และผู้นำกลุ่ม/องค์กรท้องถิ่น เป็นต้น วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหาและสรุปภาพรวม ผลการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพพบว่า องค์ความรู้เรื่องเล่าท้องถิ่นของชุมชนบ้านหนองแขมสามารถจัดกลุ่มได้เป็น 6 ประเภท คือ 1) พัฒนาการเชิงพื้นที่ 2) ประเพณีพิธีกรรมเกี่ยวกับวิถีเกษตรกรรมทำนา 3) ผลิตภัณฑ์จากฐานภูมิปัญญาท้องถิ่น 4) ประวัติศาสตร์/ตำนาน 5) สถานที่สำคัญ และ 6) บุคคลสำคัญ สามารถนำมาใช้ในการเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยวได้ใน 2 รูปแบบ คือ การท่องเที่ยวเชิงเกษตร และการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม ส่วนศักยภาพของชุมชนในการพัฒนาพื้นที่เป็นแหล่งท่องเที่ยว พบทั้งปัจจัยสนับสนุนและปัจจัยที่เป็นข้อจำกัดของชุมชน อย่างไรก็ตาม มีความเป็นไปได้ในการพัฒนาชุมชนให้เป็นแหล่งท่องเที่ยวเนื่องจากมีผู้นำเข้มแข็ง คนในชุมชนตั้งใจจริงที่จะร่วมพัฒนาชุมชนและการท่องเที่ยว และมีทุนทางการเกษตรและวัฒนธรรมที่สามารถนำมาใช้เป็นทรัพยากร การท่องเที่ยวเพื่อนำเสนอเป็นจุดขายและสร้างอรรถรสแก่นักท่องเที่ยวให้เกิดความประทับใจและกลับมาเที่ยวซ้ำ
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา. (2563). รายงานผลข้อมูลตามตัวชี้วัดตามแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ประเด็นการท่องเที่ยว (พ.ศ. 2561 - 2580). กรุงเทพมหานคร: บริษัทเลเซอร์ปริ้น จำกัด.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2556). การส่งเสริมการลงทุนธุรกิจการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ (รายงานผลวิจัย). กรุงเทพมหานคร: การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (2567). สถานการณ์ท่องเที่ยวภายในประเทศและระหว่างประเทศ. เรียกใช้เมื่อ 17 มกราคม 2567 จาก https://www.tat.or.th/th
คณะกรรมการนโยบายท่องเที่ยวแห่งชาติ. (2566). แผนพัฒนาการท่องเที่ยวแห่งชาติฉบับที่ 3 (พ.ศ. 2566 - 2570). กรุงเทพมหานคร: กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา.
จรินทร์ ฟักประไพ. (2558). การพัฒนาศักยภาพของชุมชนและกลุ่มทอผ้าพื้นเมืองบนฐานนิเวศวัฒนธรรมเชิงการท่องเที่ยว เขตพื้นที่บ้านหนองเขื่อนช้าง จังหวัดมหาสารคาม. วารสารสังคมศาสตร์วิชาการ, 8(ฉบับพิเศษ), 151-168.
ชรินดา วิเศษรัตน์ และชนาภา นิโครธานนท์. (2564). ถอดบทเรียนกระบวนการจัดการท่องเที่ยวชุมชนเพื่อพัฒนาเป็นท่องเที่ยวชุมชนต้นแบบ กรณีศึกษา: ชุมชนบ้านป่าเหมี้ยง ตำบลแจ้ซ้อน อำเภอเมืองปาน จังหวัดลำปาง. วารสารบัณฑิตวิทยาลัย มหาวิทยาลัยสวนดุสิต, 17(3), 225-241.
ชัยณรงค์ ศรีรักษ์. (2565). แนวทางการจัดการคุณค่ามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมเชิงสร้างสรรค์เพื่อสร้างความยั่งยืน พื้นที่ชุมชนลุ่มแม่น้ำสุพรรณ ประเทศไทย. วารสารกระแสวัฒนธรรม, 23(44), 3-18.
ดุริยางค์ คมขำ. (2566). เรื่องเล่าและการเล่าเรื่องเพื่อสะท้อนอัตลักษณ์ชุมชนท่องเที่ยวบ้านเชียง. วารสารเทคโนโลยีสื่อสารมวลชน มทร.พระนคร, 8(1), 91-108.
นภาพร จันทร์ฉาย และอัจฉราวรรณ เพ็ญวันศุกร์. (2563). การพัฒนาการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์จากฐานชีวิตและวัฒนธรรมท้องถิ่น กรณีศึกษา เมืองหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. วารสารมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี, 11(1), 176-189.
นริศรา กรุดนาค และนรินทร์ สังข์รักษา. (2566). การพัฒนารูปแบบการท่องเที่ยวโดยชุมชนบนฐานทุนวัฒนธรรมเพื่อเสริมสร้างเศรษฐกิจสร้างสรรค์ “ย่านเมืองเก่า” จังหวัดเพชรบุรี. วารสารสังคมและวัฒนธรรม, 7(10), 335-349.
นุชประวีณ์ ลิขิตศรัณย์ และคณะ. (2562). ศักยภาพแหล่งท่องเที่ยวของจังหวัดพิจิตร. วารสารการบริการและการท่องเที่ยวไทย, 14(1), 28-41.
ปราชญ์ชุมชนด้านประวัติศาสตร์หรือตำนาน. (18 กรกฎาคม 2566). เรื่องเล่าประวัติศาสตร์/ตำนานเพื่อเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยว. (มุกข์ดา สุขธาราจาร และจริยา สุพรรณ, ผู้สัมภาษณ์)
ปราชญ์ชุมชนพิธีกรรมการทำขวัญท้องข้าว. (18 กรกฎาคม 2566). เรื่องเล่าประเพณีพิธีกรรมที่เกี่ยวเนื่องกับวิถีเกษตรกรรมทำนาเพื่อเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยว. (มุกข์ดา สุขธาราจาร และจริยา สุพรรณ, ผู้สัมภาษณ์)
ปรานี วงษ์เทศ. (2543). สังคมและวัฒนธรรมในอุษาคเนย์. กรุงเทพมหานคร: ศิลปวัฒนธรรม.
ผู้นำชุมชนตำบลบ้านน้อย. (18 กรกฎาคม 2566). เรื่องเล่าพัฒนาการเชิงพื้นที่ของชุมชนบ้านหนองแขมเพื่อเพิ่มศักยภาพการท่องเที่ยว. (มุกข์ดา สุขธาราจาร และจริยา สุพรรณ, ผู้สัมภาษณ์)
พรพรรณ เหมะพันธุ์. (2565). ความสำเร็จของชุมชนท่องเที่ยวโอทอปนวัตวิถี: กระบวนการและความเป็นผู้ประกอบการเชิงสถาบัน. วารสารพัฒนาชุมชนและคุณภาพชีวิต, 10(1), 22-34.
พัฒนภาณุ ทูลธรรม และคณะ. (2563). การพัฒนาแนวทางการมีส่วนร่วมของผู้สูงอายุในการสืบสานภูมิปัญญาท้องถิ่นผ่านการเล่าเรื่อง กรณีศึกษา ตำบลบ้านหนุน อำเภอสอง จังหวัดแพร่. วารสารวิทยาลัยสงฆ์นครลำปาง, 9(2), 78-90.
วรากรณ์ สามโกเศศ. (2562). “เรื่องเล่า” ช่วยการท่องเที่ยว คอลัมน์ “อาหารสมอง”. เรียกใช้เมื่อ 9 พฤศจิกายน 2566 จาก https://www.bangkokbiznews.com/blogs/columnist/123676
ศิราพร ณ ถลาง. (2558). บทนำเล่าเรื่องเรื่องเล่า. ใน ศิราพร ณ ถลาง (บรรณาธิการ). เรื่องเล่าพื้นบ้านไทยในโลกที่เปลี่ยนแปลง (หน้า 11-18). กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
สมปอง มูลมณี. (2564). เรื่องเล่าประจำจังหวัดจันทบุรี: ความสัมพันธ์กับการสร้างพื้นที่เพื่อจัดการท่องเที่ยวเชิงนิเวศในจังหวัดจันทบุรี. วิวิธวรรณสาร, 5(3), 337-358.
อภิลักษณ์ เกษมผลกูล. (2558). เรื่องเล่าพื้นบ้านกับการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น (OTOP) ในบริบทเศรษฐกิจสร้างสรรค์. ใน ศิราพร ณ ถลาง (บรรณาธิการ). เรื่องเล่าพื้นบ้านไทยในโลกที่เปลี่ยนแปลง (หน้า 19-68). กรุงเทพมหานคร: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน).
Raymond, C. (2008). The Practical Challenges of Developing Creative Tourism: A Cautionary Tale from New Zealand. In R., Wurzburger, T., Aageson, A., Pattakos, and S. Pratt (Eds.), Creative Tourism, a Global Conversation: How to Provide Unique Creative Experiences for Travelers Worldwide (pp. 63-69). New Mexico: Sunstone Press.
