แนวทางการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชนในอำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชนในอำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง 2) พัฒนากระบวนการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชน และ 3) นำเสนอกลไกการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม มีกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญ
ในการสัมภาษณ์เชิงลึก จำนวน 25 รูป/คน และการสนทนากลุ่ม 5 รูป/คน เครื่องมือที่ใช้วิจัยเป็นแบบสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา นำเสนอเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) การศึกษาการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชนในอดีต ประกอบด้วย พิธีสืบชะตาป่า พิธีบวชป่า พิธีปลูกป่า การทำฝายชะลอน้ำแบบภูมิปัญญาชาวบ้าน การทำแนวป้องกันไฟป่า 2) การพัฒนากระบวนการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชน โดยนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาผสานกับวิถีชุมชนในการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำ ทำให้คนในชุมชนตระหนักถึงความสำคัญ ที่สืบสานจากภูมิปัญญาพื้นบ้านผ่านพิธีกรรม การพึ่งพาอาศัยกัน ระหว่างป่าไม้ แม่น้ำ และคน โดยเป็นการสร้างความสามัคคีปองดองร่วมแรงร่วมใจ ขับเคลื่อนเครือข่ายในการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำอย่างยั่งยืนต่อไป และ 3) กลไกการอนุรักษ์และฟื้นฟูป่าต้นน้ำโดยวิถีชุมชน ได้ใช้ประโชน์ร่วมกันทั้งทางตรงและทางอ้อม ซึ่งสอดคล้องกับวิถีชีวิต ความเชื่อ วัฒนธรรมในท้องถิ่นนั้น ๆ ยืดถือแนวทางปฏิบัติที่เป็นไปในทางเดียวกัน จากผลการวิจัยได้สรุปองค์ความรู้ คือ ความรู้ K = (Knowledge) การมีส่วนร่วม P = (Participation) นวัตกรรมภูมิปัญญา W = (Wisdom Innovation) กลุ่มอนุรักษ์ C = (Conservation) เครือข่าย S = (Social Network)
Article Details
เอกสารอ้างอิง
จักรพงค์ นามวงค์ และชนิดา สุวรรณประสิทธิ์. (2566). สิ่งสำคัญในดินเป็นผลมาจากข้อมูลที่มาจากพื้นที่ป่าต้นน้ำหมู่บ้านป่าสักงาม ตำบลลวงเหนือ อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิทยาศาสตร์บูรพา, 28(3), 1620-1639.
ชื่น ศรีสวัสดิ์. (2543). การจัดการป่าไม้โดยใช้มิติทางวัฒนธรรม: กรณีศึกษาป่าชุมชนในจังหวัดอุบลราชธานี. กรุงเทพมหานคร: สถาบันวัฒนธรรมศึกษา สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ.
ธีรทัศน์ โรจน์กิจจากุล และพระสมุห์อุทัย อุทยเมธี. (2563). การพัฒนารูปแบบการมีส่วนร่วมของประชาชนในการอนุรักษ์และการจัดการป่าชุมชน. วารสาร มจร อุบลปริทรรศน์, 5(3), 239-253.
น้ำทิพย์ กาศรีวิชัย. (2567). ความสำเร็จของเครือข่ายความร่วมมือในการทำงานด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ บ้านแม่ตุงติง ตำบลแม่สาบ อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่. วารสารสมาคมรัฐประศาสนศาสตร์แห่งประเทศไทย, 6(1), 109-120.
บุญเชี่ยน เพชลำพัน และคณะ. (2566). รูปแบบการฟื้นฟูป่าต้นน้ำแหล่งท่องเที่ยวตาดกวางชี แขวงหลวงพระบาง สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว. วารสารบัณฑิตแสงโคมคำ, 8(1), 68-83.
ปัญญา เสนภูงา และพระมหามิตร ฐิตปญโญ. (2563). รูปแบบการสร้างจิตอาสาเชิงพุทธของเยาวชนจิตอาสาบ้านหนองบั่วในการอนุรักษ์ป่าชุมชนดงทำเล-ดอนใหญ่ ตำบลช้างเผือก อำเภอสุวรรณภูมิ จังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 8(3), 1072-1083.
วินิจ ผาเจริญ. (2563). การมีส่วนร่วมของชาวบ้านในการอนุรักษ์ฟื้นฟูป้าต้นน้ำต้นน้ำอย่างยั่งยืนตามแนวพระราชดำริ กรณีศึกษา บ้านป่าสักงาม ตำบลลวงเหนือ อำเภอดอยสะเก็ด จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิชาการธรรมทรรศน์, 20(2), 113-126.
วีระศักดิ์ สมยานะ. (2552). การจัดการเรียนรู้เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม ของภาคชนบทและชุมชนเมือง จังหวัดเชียงใหม่. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
สมชาย ศุภปัญญาพงษ์ และสุรเชษฐ เวชชพิทักษ์. (2564). การอนุรักษ์ป้าตันน้ำคลองคะยางโดยชุมชนบ้านหนองกองกองเหนือ ตำบลนาบ่อคำ อำเภอเมือง จังหวัดกำแพงเพงเพชร. วารสาร มจร การพัฒนาสังคม, 6(1), 90-102.
สำนักงานเลขาธิการ สภาผู้แทนราษฎร. (2551). การมีส่วนร่วมทางการเมืองของประชาชน. กรุงเทพมหานคร: สำนักการพิมพ์ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฏร.
สุพักตรา สุทธสุภา. (2567). การศึกษาการอนุรักษ์ธรรมชาติในภูฏาน: การนำไปประยุกต์ใช้บางประการสำหรับประเทศไทย. Journal of Roi Kaensarn Academi, 9(7), 137-152.
