บทบาทสตรีในการอนุรักษ์และสืบสานงานช่างแกะรูปหนังตะลุง จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อศึกษาประวัติ พัฒนาการของการแกะรูปหนังตะลุง และบทบาทสตรีในการอนุรักษ์และสืบสานงานช่างแกะรูปหนังตะลุง 2) ปัจจัยที่เป็นสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงในบทบาทงานช่างแกะรูปหนังตะลุง และ 3) เพื่อศึกษาแนวทางการส่งเสริมบทบาทสตรีในการอนุรักษ์สืบสานงานช่างแกะรูปหนังตะลุง เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ กลุ่มผู้รู้ กลุ่มผู้ปฏิบัติ และกลุ่มประชาชนทั่วไป รวม 35 คน โดยเลือกแบบเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัยและเก็บรวบรวมข้อมูล ได้แก่ แบบสังเกตแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม แบบสัมภาษณ์เชิงลึก แบบบันทึกการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า 1) การแกะหนังตะลุงเป็นงานหัตถกรรมพื้นบ้านที่ถือกำเนิดเกิดขึ้นมาคู่กับศิลปะการแสดงหนังตะลุง เป็นมรดก
ทางวัฒนธรรมของภาคใต้ที่มีประวัติยาวนานมากกว่า 180 ปี การแกะหนังตะลุงแบบดั้งเดิมมีขั้นตอน 6 ขั้นตอน ยุคร่วมสมัยมี 8 ขั้นตอน ช่างแกะรูปหนังตะลุงมี 2 กลุ่ม คือ ยึดถือขนบความเชื่อกับช่างที่ไม่ยึดถือขนบความเชื่อ บทบาทสตรีในยุคดั้งเดิมมีน้อย มีบทบาทภายในครอบครัวเป็นผู้ช่วยช่าง บทบาทสตรีในยุคร่วมสมัยประกอบอาชีพแกะหนังตะลุงเป็นอาชีพหลัก 2) ปัจจัยที่เป็นสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงบทบาทสตรี ได้แก่ ปัจจัยภายใน คือ ความสนใจ ความถนัดของงานช่าง ความต้องการส่วนบุคคล และแรงบันดาลใจ ปัจจัยภายนอก คือ สภาพเศรษฐกิจและสังคม การส่งเสริมการท่องเที่ยว การส่งเสริมอาชีพ ภาวะเศรษฐกิจ ค่านิยมทางสังคม และ 3) แนวทางการส่งเสริมบทบาทสตรีในงานช่างแกะรูปหนังตะลุงมี 3 ด้าน คือ การอนุรักษ์ การสืบสาน และการแกะหนัง