รูปแบบและนวัตกรรมการพัฒนาชุมชนต้นแบบการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตวิถีใหม่ แบบบูรณาการตามแนวพุทธ เพื่อความผาสุกทางจิตวิญญาณและสร้างสรรค์ สังคมแห่งกัลยาณมิตรสำหรับผู้สูงอายุในชุมชนโบราณแห่งลุ่มน้ำเลย

บทคัดย่อ

การวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนาใช้วิธีวิจัยแบบผสมวิธีพหุระยะทั้งการวิจัยเชิงคุณภาพและการวิจัยเชิงปริมาณ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาสภาพปัจจุบันและปัจจัยที่เอื้อต่อการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตวิถีใหม่ของผู้สูงอายุ 2) พัฒนารูปแบบและนวัตกรรมของชุมชนต้นแบบการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตวิถีใหม่แบบบูรณาการตามแนวพุทธเพื่อความผาสุกทางจิตวิญญาณและสร้างสรรค์สังคมแห่งกัลยาณมิตรสำหรับผู้สูงอายุในชุมชนโบราณแห่งลุ่มน้ำเลย และ 3) ประเมินรูปแบบและนวัตกรรมที่พัฒนาขึ้น ผู้ให้ข้อมูล ได้แก่ 1) ผู้สูงอายุที่ตอบแบบสอบถาม 95 คน 2) ผู้ให้สัมภาษณ์ 9 คน 3) ผู้เชี่ยวชาญยืนยันร่างรูปแบบและนวัตกรรม 9 คน 4) ผู้ร่วมทดลอง 30 คน และ 5) ผู้ทรงคุณวุฒิประเมินรูปแบบ 9 คน เครื่องมือวิจัยเป็นแบบสอบถาม การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่มและการสัมมนาอิงผู้เชี่ยวชาญ วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐานและการวิเคราะห์เนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) คุณภาพชีวิตวิถีใหม่ของผู้สูงอายุทั้ง 4 ด้านอยู่ในระดับดี เรียงลำดับค่าเฉลี่ยจากมากไปหาน้อย ดังนี้ ด้านสัมพันธภาพทางสังคม ด้านสิ่งแวดล้อม ด้านจิตใจและด้านร่างกายตามลำดับ ปัจจัยที่เอื้อต่อการเสริมสร้างคุณภาพชีวิตวิถีใหม่ ได้แก่ ปัจจัยภายในครอบครัว ปัจจัยภายในชุมชน และปัจจัยการสนับสนุนจากภาครัฐและเอกชน 2) รูปแบบที่พัฒนาขึ้นมี 4 องค์ประกอบ ได้แก่ ส่วนนำ ส่วนเนื้อหา กระบวนการนำรูปแบบไปใช้และเงื่อนไขสู่ความสำเร็จ โดยรูปแบบที่พัฒนาขึ้นมีการออกแบบและกระบวนการวิจัยที่สอดคล้องและเหมาะสมกับตัวแปรและกลุ่มเป้าหมายที่ศึกษา นวัตกรรมที่พัฒนาขึ้นมี 3 ชนิด ได้แก่ หนังสือเล่มเล็ก แผ่นพับและโปสเตอร์ และ 3) รูปแบบและนวัตกรรมที่พัฒนาขึ้นมีความเหมาะสม มีความสอดคล้อง มีความเป็นไปได้ และมีความเป็นประโยชน์ในระดับมากที่สุดทุกด้าน