การกลับคืนสังคมผู้สูงอายุสู่แรงงานไทย: ยุทธศาสตร์การมีส่วนร่วมทางเศรษฐกิจในสังคมสูงวัย
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) วิเคราะห์กลไกตลาดแรงงานผู้สูงอายุภายใต้อิทธิพลของปัจจัยประชากรศาสตร์ เศรษฐกิจ สังคม สุขภาพ และนโยบาย และ 2) สังเคราะห์ผลลัพธ์ภายใต้กรอบ “งาน - ทักษะ - ต้นทุน - นโยบาย” เพื่อนำไปสู่ข้อเสนอเชิงนโยบายที่เป็นรูปธรรม โดยวิธีวิจัยแบบผสมผสาน กรณีศึกษาจังหวัดลำปาง ด้วยวิธีการเก็บแบบสอบถาม 150 สถานประกอบการ ร่วมกับการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้เชี่ยวชาญ และสถิติเชิงอนุมานไคสแควร์ (ระดับนัยสำคัญที่ 0.05) จากผู้สูงอายุ 500 ราย พบว่า อุปสงค์แรงงานมีเกณฑ์การจ้างงานจากสมรรถนะทางจิตสังคม โดยนายจ้างให้ความสำคัญกับสุขภาพใจ (ค่าเฉลี่ย = 8.47) และสุขภาพสังคม (ค่าเฉลี่ย = 8.37) มากกว่าข้อจำกัดทางร่างกาย นอกจากนี้ นายจ้างมีแนวโน้มเลือกจ้างผู้สูงอายุที่ไม่มีรายได้สูงถึงร้อยละ 82.4 เพื่อลดภาวะพึ่งพิงทางเศรษฐกิจ อย่างไรก็ตาม โครงสร้างงานแม่บ้านและงานบริการส่งผลให้นายจ้างมีความต้องการแรงงานเพศหญิงและแรงงานระดับการศึกษาประถมศึกษา (ร้อยละ 18) มากที่สุดเพื่อควบคุมต้นทุน ส่วนอุปทานแรงงานนั้นปัจจัยด้านอายุและเพศ ไม่มีความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญต่อความต้องการกลับเข้าสู่ตลาดแรงงาน ( λ2 = 3.446 และ 0.164 ตามลำดับ) ในทางตรงกันข้าม ทุนมนุษย์และเสถียรภาพทางเศรษฐกิจกลับเป็นตัวแปรสำคัญ โดยพบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติในระดับสูงในปัจจัยด้านระดับการศึกษา (λ2 = 31.962) และแหล่งที่มาของรายได้ (λ2 = 40.487) ดังนั้น กลไกตลาดแรงงานผู้สูงอายุถูกขับเคลื่อนโดยการควบคุมต้นทุนของนายจ้าง และการให้คุณค่าต่อทักษะทางอารมณ์และสังคม และความพร้อมของผู้สูงอายุถูกกำหนดด้วยทุนมนุษย์และปัจจัยทางเศรษฐกิจทำให้การกำหนดยุทธศาสตร์ที่มีเป้าหมายการคืนสู่ตลาดแรงงานของผู้สูงอายุควรปรับจาก “การขยายอายุเกษียณ”เป็น “การออกแบบตลาดแรงงานใหม่” ที่ให้ความสำคัญกับสมรรถนะด้านจิตใจและสังคมของผู้สูงอายุเป็นหลัก
Article Details
เอกสารอ้างอิง
กรมกิจการผู้สูงอายุ. (2557). ประชากรผู้สูงอายุไทย: ปัจจุบันและอนาคต. เรียกใช้เมื่อ 24 ธันวาคม 2566 จาก https://www.dop.go.th/download/knowledge/knowledge_th_20160106135752_1.pdf
กระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์. (2567). วราวุธ รมว.พม. เยี่ยมบ้านผู้สูงอายุลำปาง เหตุมีสัดส่วนประชากรสูงวัยสูงสุดในประเทศแนะกระตุ้นเศรษฐกิจชุมชนลดพึ่งพารัฐ เชิญชวนอุดหนุนผลิตภัณฑ์วัยเก๋า. เรียกใช้เมื่อ 16 ธันวาคม 2567 จาก https://m-society.go.th/news_view.php?nid=41334
มูลนิธิสถาบันวิจัยและพัฒนาผู้สูงอายุไทย. (2565). สถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ. 2564. นครปฐม: สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล.
รติมา คชนันท์. (2561). สังคมผู้สูงอายุกับการขับเคลื่อนเศรษฐกิจไทย. เรียกใช้เมื่อ 24 ธันวาคม 2566 จาก https://prt.parliament.go.th/server/api/core/bitstreams/cbe1f278-74d5-4f5d-919c-9c68d563e315/content
สายฝน สุเอียนทรเมธี และคณะ. (2566). การพัฒนากลไกและมาตรการขับเคลื่อนเศรษฐกิจของผู้สูงอายุไทย. ใน รายงานการวิจัย. สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ.
สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร. (2558). วาระปฏิรูปที่ 30: การปฏิรูประบบเพื่อรองรับสังคมสูงวัย. กรุงเทพมหานคร: สำนักการพิมพ์ สำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2564). บทสรุปสำหรับผู้บริหาร: การสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2564. กรุงเทพมหานคร: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
Association of Southeast Asian Nations. (2023). Old-Age Poverty and Active Ageing in ASEAN: Bangkok. Trends and Opportunities. Retrieved March 3, 2025, from https://asean.org/wp-content/uploads/2024/07/Old-Age-Poverty-and-Active-Ageing-in-ASEAN-Trends-and-Opportunities-250724.pdf
European Centre for the Development of Vocational Training. (2015). European guidelines for validating non-formal and informal learning. Retrieved January 9, 2026, from https://www.cedefop.europa.eu/files/3073_en.pdf
European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions. (2012). Employment trends and policies for older workers in the recession. Retrieved January 9, 2026, from https://www.eurofound.europa.eu/en/publications/all/employment-trends-and-policies-older-workers-recession
Ilmarinen, J. (2006). Towards a longer worklife! Ageing and the quality of worklife in the European Union. Retrieved January 9, 2026, from https://shorturl.asia/Iiqtj
International Labour Organization. (2020). Skills Development and Lifelong Learning. Retrieved January 9, 2026, from https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_emp/@emp_ent/documents/publication/wcms_761035.pdf
Kluve, J. (2010). The Effectiveness of European Active Labor Market Policy. Labour Economics, 17(6), 904-918.
Organization for Economic Co-operation and Development. (2019). Ageing and Employment Policies Working Better with Age. Retrieved January 9, 2026, from https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2019/08/working-better-with-age_e6265636/c4d4f66a-en.pdf
_______________ . (2020). Skills Development and Lifelong Learning. Retrieved January 9, 2026, from https://www.ilo.org/sites/default/files/wcmsp5/groups/public/@ed_emp/@emp_ent/documents/publication/wcms_761035.pdf
The Association of Southeast Asian Nations. (2023). Old Age Poverty and Ageing in ASEAN: Trends and Opportunities. Retrieved January 9, 2026, from https://asean.org/wp-content/uploads/2024/07/Old-Age-Poverty-and-Active-Ageing-in-ASEAN-Trends-and-Opportunities-250724.pdf
United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (ESCAP). (2022). Asia-Pacific Report on Population Ageing 2022: Trends, policies and good practices regarding older persons and population ageing. Retrieved March 3, 2025, from https://www.unescap.org/kp/2022/asia-pacific-report-population-ageing-2022-trends-policies-and-good-practices-regarding
World Health Organization. (2002). Active ageing: a policy framework. Retrieved March 3, 2025, from https://iris.who.int/handle/10665/67215
_______________. (2011). Global Health and Aging. Retrieved March 3, 2025, from https://www.nia.nih.gov/sites/default/files/d7/nia-who_report_booklet_oct-2011_a4_1-12-12_5.pdf
